ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

აი–დოსტი, იგივე wishbone

with 6 comments

ფრინველებს ლავიწის ძვლები გაერთიანებული აქვთ და მიღებულ V-ფორმის ძვალს ლათინურად “Furcula”, ანუ თარგმანში “ჩანგლუკა” ჰქვია. ორნითოლოგები ამტკიცებენ გაერთიანებული ლავიწის ძვლების ამდაგვარი ფორმა ფრინველის გულმკერდის ღრუს ფრენის დროს შეკუმშვისაგან იცავსო და შესაბამისად ფრენაშიც ეხმარებაო. თურმე ასეთი ძვალი დინოზავრებსაც კი ჰქონიათ… არ დავიჯერებდი განათხარი ძვლების ფოტოები რომ არ დამეგუგლა :)

ისმის კითხვა: რა ეწოდება ამ V ფორმის ძვალს ქართულად? შეიძლება ვინმეს გაახსენდეს კიდეც, ოდესღაც ძველ თბილისში გავრცელებული გართობის საშუალება, რომელსაც “აი–დოსტი” ერქვა. ვისაც არ ახსენდება, შევახსენებ, თუ რაში მდგომარეობდა ამ თამაშის, თუ გართობის საშუალების არსი. მოხარშული დედლის შთანთქვა–შესანსლის დროს მნიშვნელოვანი იყო, რომ ეს ძვალი ხელუხლებელ მდგომარეობაში, დაუზიანებლად გამოერჩიათ ხორცებისაგან. შემდგომში ორი, თამაშში მონაწილე ადამიანი თანხმდებოდნენ იმაზე თუ ვინ რას “იკისრებდა” წაგების შემთხვევაში და ძვალს გადატეხდნენ. ამის შემდგომ ეს ორი სუბიექტი, როდესაც ერთმანეთს რაიმეს მიაწვდიდნენ (არ აქვს მნიშვნელობა რას), გამორთმევის მომენტში გამომრთმევს უნდა ეთქვა კოდური სიტყვა “მახსოვს”, წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი წაგებულად ცხადდებოდა მოგებული პირი წაგებულს ეუბნებოდა “აი–დოსტ” და ამით ახსენებდა დადებულ ნაძლევსაც და ატყობინებდა წაგების შესახებაც და შესაბამისად იმასაც, რომ მას “საკისრებელიც ჰქონდა”. ჰოდა, თამაშის მუღამიც იმაში მდგომარეობდა, რომ რამენაირად გამოგეჭირა შენი ვიზავი ისეთ დროს, რომ ეს ამბავი დავიწყებული ჰქონებოდა და გეთქვა “აი–დოსტ”…

ამ თამაშის წყალობით, მე ხშირად მსმენია მსგავსი ფრაზები: “აუ, აი–დოსტი გამომირჩიე რა…”, “ამ ქათამს აი–დოსტი გატეხილი აქვს?” და ა.შ. ანუ, თამაშის კოდური სიტყვა ძველ თბილისში დაერქვა თავად ძვალს, თუმცა ძველი თბილისი – ძველი თბილისია და ქართული ლიტერატურული თუ სამეცნიერო ენა სხვა არის, ამიტომაც დღემდე ღიად რჩება ჩემთვის, თუ რა ჰქვია ამ ძვალს ქართულად. თავად სიტყვა “აი–დოსტი” კი, ინტუიცია მკარნახობს, რომ ნიშნავს “აი, მეგობაროს” იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ “დოსთ” აზერბაიჯანულ და თურქულ ენებში “მეგობარს” ნიშნავს და ეს ენები კი მოგეხსენებათ ძველ თბილისში ძალიან პოპულარული იყო…

რუსები მარტივად მოიქცნენ, პირდაპირ თარგმნეს “Furcula” და ამ ძვალს “Вилочка” უწოდეს. უფრო პოეტურ შემთხვევასთან გვაქვს საქმე ინგლისურ ენაში. როგორც ჩანს, ძვლის ასეთი საინტერესო ფორმა იმათთვისაც არ დარჩენილა შეუმჩნეველი და შესაბამისად დას. ევროპაში დღემდე არსებობს ასეთი გასართობი საშუალება, როდესაც ორი პირი კი არ ნაძლევდება ძვლის გადატეხვის წინ, არამედ სურვილს იფიქრებენ და მას, ვისაც გადატეხვის შემდეგ უფრო დიდი ნაწილი დარჩება, გადმოცემის თანახმად მისი სურვილიც ასრულდება. ამიტომაც ინგლისურ ენაში ამ ძვალს “Wishbone” (სურვილის ძვალი), ან “Merrythought” (მხიარული ფიქრი) ჰქვია…

ისე საინტერესოა, ტირანოზავრის “აი–დოსტი” რომ იპოვეს პირველად გადატეხეს თუ არა და თუ გადატეხეს, რა სურვილი ჩაიფიქრეს ენთუზიასტმა პალეონტოლოგებმა ?! :D

Advertisements

Written by linguistuss

October 12, 2008 at 3:49 am

6 Responses

Subscribe to comments with RSS.

  1. ) კარგი სტატიები გაქვს ) მომწონს )

    CheshireCat

    October 14, 2008 at 3:29 am

  2. დიახ, დიახ. აღმოჩნდა, რომ თანამედროვე ფრინველებს უფრო მეტი აქვს საერთო დინოზავრებთან, ვიდრე ნიანგებსა და ალიგატორებს. ამიტომ ვარაუდობენ, რომ ისინი დინოზავრთა გარკვეული ჯგუფისგან წრმოიშვა.

    November

    October 15, 2008 at 12:20 am

  3. ძალიან საინტერესო ბლოგი გაქვს :)

    keti

    October 19, 2008 at 2:29 pm

  4. ძალიან მომწონს შენი ბლოგი , საინტერესო და სახალისოა

    ახლა იშვიათად თუ წააწყდები ასეთ შემეცნებით და საინტერესო ბლოგებს (ქართულ სივრცეში ყოველ შემთხვევაში , ან მე არ ვეძებ კარგად) და დიდი მადლობა ამისათვის :) (რომ არ გეზარება და სურვილიც გაქვს ამგვარად წერის)

    დიკი

    October 25, 2008 at 7:05 pm

  5. ვახო მაგ ”ჩანგლუკასთან” კორაკოიდის ძვალს რაიმე სინონიმური კავშირი აქვს თუ მე ამერია ერთმანეთში?…

    Tea

    October 25, 2008 at 9:47 pm

  6. ციტატა:

    КОРАКОИД (греч. korakoeides-похожий на ворона), вороно видная кость, парная кость вентральной части первичного плечевого пояса позвоночных. Вместе с лопаткой К. образует суставную впадину для сочленения с плечевой костью. У бесхвостых земноводных, большинства пресмыкающихся и птиц К. вентральным концом сочленён с грудиной. У зверообразных и клоачных в отличие от др. позвоночных имеются два К. – передний (прокора-коид) и задний. Первый соответствует единственному К. земноводных, пресмыкающихся и птиц, но его нет у высших млекопитающих (сумчатые, плацентарные). Задний К. у последних сильно редуцируется; он сохраняется как самостоят, элемент только у зародышей, а у взрослых срастается с лопаткой.

    ჩიტებს კორაკოიდის ძვალი არ ჰქონიათ, გაერთიანებული ჰქონიათ და სკაპულოკორაკოიდი ჰქვიაო ამბობს ვიკიპედია.

    ციტატა:

    The Scapulocoracoid is the unit of the pectoral girdle that contains the coracoid and scapula. The coracoid itself is a beak-shaped bone that is commonly found in most vertebrates with a few exceptions. The scapula is commonly know as the shoulder blade. The humerus is linked to the body via the scapula, the clavicle is connected to the sternum via the scapula as well.

    და აი–დოსტი კიდე აი, გაბოლდებული ლავიწის ძვლებია შეერთებული… მოკლედ, კორაკოიდი სადღაც მანდვეა რა და ამიტომაც აგერია :)

    linguistuss

    October 26, 2008 at 12:33 am


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: