ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

სმოკინგი

with 3 comments

უსაქმურობის ნიადაგზე დღეს ლექსიკონებში ვიქექებოდი და აღმოვაჩინე, რომ სმოკინგს ბრიტანეთში dinner jacket–ს უწოდებენ, ამერიკასა და კანადაში კი – tuxedo–ს. თავიდან გაკვირვებული დავრჩი ცოტა მეუცნეურასავით, მერე წიკიპედიას ვესტუმრე, ვიფიქრე იქნებ მან იცის რამე მეთქი, სხვადასხვა ადგილას შევიჭყიტე კიდევ, მოდების ჟურნალების თვალიერებაც მომიწია (ელექტრონულის, მაგრამ რა უჭირს), გავარკვიე ისიც, რომ თურმე შორეულ 60–იანებში ივ–სენ ლორანს სმოკინგის ქალური ვერსია, Le smoking შეუქმნია, ეს მაშინ როდესაც რესტორნების შესასვლელში ჯერ კიდევ მოჰკრავდით თვალს აბრას: No woman in slacks (ქალები შლაქსებში არ დაიშვებიან). ჰოდა შევეცადე გამერკვია თუ რას ნიშნავს ეს საიდუმლოებით მოცული სიტყვა “ტუქსედო” და რა კავშირი აქვს მას იმ სამოსთან, რომლის ჩაცმაც მიწევს ხოლმე ელიტარულ კლუბში თამაშებზე.

დღემდე ვერ გაურკვევიათ ბრიტანელებს და ამერიკელებს თუ ვინ გამოიგონა პირველად სამოსი, რომელსაც ჩვენ სმოკინგს ვუწოდებთ, თუმცა რუსულში და ქართულში, სიტყვა “სმოკინგი” რომ ფრანგულის გზით მოხვდა – ეს ფაქტია, ფრანგები მას დღემდე სმოკინგს ეძახიან. ერთი ვერსიის თანახმად მის შექმნას ბენჯამენ დიზრაელის მიაწერენ, რომელსაც იმდენად უყვარდა მოსაწევი ოთახი, სადაც მამაკაცები სადილის შემდგომ ქალებს ემალებოდნენ ხოლმე, რომ მას საამისოდ სპეციალური ტანსაცმელიც კი გამოუგონია. ეს ვერსია მე პირადად საეჭვოდ მეჩვენება, ამიტომ მეორე ვერსიას მოვუსმინოთ, რომლის ავტორი სამოსის ისტორიკოსი ჯეიმს ლეივერია. იგი ამბობს, რომ სმოკინგის შექმნა ბრიტანელ მწერალს, ედვარდ ბლუვერ–ლიტონს მიეწერება, რომელსაც 1828 წელს დაუწერია: “ადამიანები ძალიან გამორჩეულები უნდა იყვნენ, რომ შავებში გამოწყობილნი კარგად გამოიყურებოდნენო”.

ყველაზე დამაჯერებელი ვერსია, მათ შორის რაც მე მოვძებნე, ამერიკელებს ეკუთვნით. სმოკინგი პირველად ნიუ–იორკთან მდებარე პატარა ქალაქში იქნა შემოტანილი პირველად, რომელსაც ტუქსედო ერქვა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ქალაქი დღესდღეობით ნიუ–იორკმა ჩაყლაპა, მისი სახელი კვლავაც განაგრძობს არსებობას წვეულებებზე, სადაც მაღალი საზოგადოების წევრები იკრიბებიან. ეტიმოლოგიის გარდა დანარჩენი ამერიკულ ვერსიაში იგივეა. ორივე წყარო, ამერიკულიც და ბრიტანულიც თანხმდება იმაზე, თუ რატომაა სმოკინგი შეკერილი პრიალა ნაჭრისგან, რომლის უმთავრესი დანიშნულებაც ის არის, რომ ფერფლი რაწამს მასზე დაეცემა, სმოკინგზე არ დარჩეს და დაბლა ჩამოცვივდეს. ასევე ე.წ. “ბაბოჩკის” ადგილიც ორივეგან მკაცრადაა განსაზღვრული, თუმა მაინც ვერ გავარკვიე სმოკინგის ქამარს, რუსები რომ кушак–ს უწოდებენ და ინგლისელები cummerbund–ს, ქართულად რა ჰქვია.?! რუსულ–ქართულ ლექსიკონში კი წერია “სარტყელიო”, თუმცა თუ ეს ასეა, მაშინ მიჩნდება პროტესტის გრძნობა ჩვენი ენის სიღარიბესთან დაკავშირებით, აბა რა წესია – იმათ, ჰო იმათ, სპეციალური სიტყვა აქვთ საამისოდ და ჩვენ კი უბრალო “სარტყელს” ვჯერდებით – მართლაცდა რა წესია?!

Advertisements

3 Responses

Subscribe to comments with RSS.

  1. რას უწუნებ სიტყვა სარტყელს :)))
    და ასეთი სტატიები არ დაივიწყო რა, თორემ ძალიან ჩავიხლართე კითხვებში :)

    keti

    January 12, 2009 at 11:05 am

  2. სარტყელი, ქამარი, ზონარი, ღვედიც კი… “სმოკინგის ღვედი” – ნახეთ, რა მხიარულად ჟღერს! :)

    Sopho

    January 13, 2009 at 4:56 pm

  3. დღეს აღმოვაჩინე, რომ “ქამარი” – თურქულად არის kemer და “სარტყელი” – kuşak.

    linguistuss

    January 13, 2009 at 5:16 pm


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: