ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

ჩინური ლომების პარადი

with 10 comments

lions

ჩინეთის ტერიტორიაზე ლომები არასოდეს ბინადრობდნენ, შესაბამისად არავის უკვირს ძველ ჩინურ ხელოვნების ნიმუშებზე ლომები ძაღლებს რომ ჰგვანან. განსაკუთრებული პოპულარობით ამ მხრივ პეკინესი და ჩაუ ჩაუ სარგებლობენ. ამასწინათ ერთი რუსი ბლოგერი ჩიოდა, ვერ გამიგია ეს ჩინელები და კორეელები ტაძრებისა და პაგოდების შესასვლელში განთავსებულ ძაღლებს ლომებს რატომ ეძახიანო. მართლაცდა, ლომებს ძნელად დაარქმევ მათ, თუმცა თუ სიტყვაზე ვენდობით და ამ არსებების ლომობას დავიჯერებთ, აღმოვაჩენთ, რომ ლომები ძველ და თანამედროვე ჩინეთში ყოველ ფეხის ნაბიჯზე გვხვდება, ყველაზე ხშირად მათ ჩინური პაგოდების შესასვლელში შეხვდებით, ამასთან ისინი ყოველთვის წყვილად დარაჯობენ ჩინელი დიდებულების სასახლეებს. ერთი ძუა, მეორე – ხვადი. ძუ თათით ლომის ბოკვერს ეფერება, ხვადი კი – სურათზე წარმოდგენილ ბურთზეა დაბჯენილი.

ლომების თემას სანამ გავაგრძელებდე, ორიოდ სიტყვა მინდა ამ ბურთზეც ვთქვა. ეს ბურთი განსაკუთრებული გეომეტრიული ფიგურებით, სიცოცხლის ყვავილებითაა გაფორმებული, რომელსაც თურმე არამხოლოდ ჩინელები მიაწერენ სასწაულმოქმედ და საკრალურ მნიშვნელობებს. ბავშვობაში, საკრალური გეომეტრიის “გაგებაში” რომ არ ვიყავი, ძალიან მიყვარდა ამ ფიგურის ხაზვა ფარგლის საშუალებით. ფიგურა ძალიან მარტივად იხაზებოდა: დახაზავდი წრეწირს, შემდეგ ამ წრეწირზე ერთ წერტილს აიღებდი ცენტრად და იმავე რადიუსიან წრეწირს გამოსახავდი, ორი წრეწირის გადაკვეთის წერტილებზე – ასეთივე წრეწირებს და ასე შემდეგ სანამ მომწყინდებოდა… საბოლოო ჯამში ყვავილები იხატებოდა და მიხაროდა, არადა რა ვიცოდი, რომ ეს ფიგურა რამდენიმე ათას წლეულს ითვლის და არ დარჩენილა მისტიური მოძღვრება, მას განსაკუთრებულ საკრალურ თვისებებს რომ არ მიაწერდეს, პითაგორადან ლეონარდო და ვინჩიმდე ყველა მოხიბლული ყოფილა ჩემი ბავშვობის გასართობით…

ჩინური ენის შესახებ მხოლოდ ის ვიცი, რაც წამიკითხავს სხვადასხვა ენციკლოპედიებში მის შესახებ, აღწერილობას ვგულისხმობ. ამასთანავე ვიცი, რომ მაგალითად ქართულისაგან განსხვავებით, ჩინურში ბგერის წარმოთქმის ტონალობა სიტყვის შინაარსს განსაზღვრავს და ასეთი ტონი სულ ჩინურში ოთხია. ამ ოთხიდან ერთ–ერთი ტონით წარმოთქმული “ში” კი ჩინურში ლომს აღნიშნავს, რაც თავის მხრივ ინდოეთში გავრცელებული ენებიდან, ჰინდიდან და გუჯარათიდან, მომდინარეობს. ეს სიტყვა გაგებული გექნებათ ინდურ კინოებში – “სინგჰ”, ანუ ლომი. ვინაიდან პაგოდის შესასვლელში ორი ქვის ლომი დგას, შესაბამისად ჩინურში ამ ლომებს “შიში” ეწოდებათ, თუმცა ამით არ სრულდება ჩვენი ჩინური ლომების პარადი…

1930 წელს ჩინელი ლინგვისტი და პოეტი იუენ რენ ჩაო უცნაური ლექსის წერას შეუდგა. ეს ენის გასატეხი უფრო იყო, სადაც ჩინური ენის უმთავრეს დიალექტზე, მანდარინზე წარმოდგენილი ბგერები სხვადასხვა ტონალობაში ომოფონიას ქმნიდნენ და რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს, 92 ჩინური იეროგლიფისაგან ჩაწერილი ტექსტი მხოლოდ და მხოლოდ “ში”–ს შეიცავს სხვადასხვა ტონალობაში.

shishishi

ლექსი ლომიჭამია პოეტზე მოგვითხრობს, აი დაახლოებითი თარგმანი:

« ლომიჭამია პოეტი ქვის ბუნაგში»
ლომების მოყვარული პოეტი ში ქვის ბუნაგში გახლდათ და გადაწყვტილი ჰქონდა მათი შეჭმა.
იგი ხშირად დადიოდა ბაზარში ლომების საყურებლად.
ათ საათზე ათი ლომი ყველა ერთად მოვიდა ბაზარში.
იმ დროს, როცა შიც მივიდა ბაზარში.
მან დაინახა ათი ლომი და ათი ისრის საშუალებით დახოცა ისინი.
მან დახოცილი ლომები ქვის ბუნაგში წაიღო.
ქვის ბუნაგი სველი იყო. მან თავის მსახურებს დაავალა ბუნაგის გაშრობა.
მას შემდეგ, რაც მსახურებმა ბუნაგი გააშრეს, მან სცადა დახოცილი ლომების შეჭმა.
როცა ტრაპეზა დაასრულა, მან აღმოაჩნა, რომ ეს ათი ლომი ათი ქვის ლომის გვამი იყო.
სცადეთ ამ ჩახლართული ისტორიის მიხვედრა.

პ. ს. თუ ოდესმე მანდარინის შესწავლას დავაპირებ, უკვე ვიცი რატომ უნდა გავაკეთო ეს, დიდი სიამოვნებით გავარჩევდი ამ ლექსს ასო–ასო კი არადა იეროგლიფ–იეროგლიფად!

Advertisements

Written by linguistuss

June 19, 2009 at 3:09 am

10 Responses

Subscribe to comments with RSS.

  1. ში ში ოხერიაო…

    chiqo

    June 19, 2009 at 6:18 pm

  2. wow
    სულ შემთხვევით წავაწყდი ამ პოსტს და აღფრთოვანებული ვარ :) გამიხარდასავით ჩინურის არა მცოდნე ადამიანმა ამ ლექსის შესახებ რომ იცის. თუმცა ავღნიშნავ, დღევანდელი თანამედროვე მანდარინული თარგმანით არაა ძალიან რთული გასაგები :)

    《施(shī) 氏(shì) 吃(chī) 獅(shī) 子(zi) 記(jì)》

    有(yǒu) 一(yí) 位(wèi) 住(zhù) 在(zài) 石(shí) 室(shì) 裡(lǐ) 的(de) 詩(shī) 人(rén) 叫(jiào) 施(shī) 氏(shì), 愛(ài) 吃(chī) 獅(shī) 子(zi), 决(jué) 心(xīn) 要(yào) 吃(chī) 十(shí) 只(zhī) 獅(shī) 子(zi)。

    他(tā) 常(cháng) 常(cháng) 去(qù) 市(shì) 場(chǎng) 看(kàn) 獅(shī) 子(zi)。

    十(shí) 點(diǎn) 鐘(zhōng), 剛(gāng) 好(hǎo) 有(yǒu) 十(shí) 只(zhī) 獅(shī) 子(zi) 到(dào) 了(le) 市(shì) 場(chǎng)。

    那(nà) 時(shí) 候(hòu), 剛(gāng) 好(hǎo) 施(shī) 氏(shì) 也(yě) 到(dào) 了(le) 市(shì) 場(chǎng)。

    他(tā) 看(kàn) 見(jiàn) 那(nà) 十(shí) 只(zhī) 獅(shī) 子(zi), 便(biàn) 放(fàng) 箭(jiàn), 把(bǎ) 那(nà) 十(shí) 只(zhi) 獅(shī) 子(zi) 殺(shā) 死(sǐ) 了(le)。

    他(tā) 拾(shi) 起(qǐ) 那(nà) 十(shí) 只(zhī) 獅(shī) 子(zi) 的(de) 屍(shī) 體(tǐ), 帶(dài) 到(dào) 石(shí) 室(shì)。

    石(shí) 室(shì) 濕(shī) 了(le) 水(shuǐ), 施(shī) 氏(shì) 叫(jiào) 侍(shì) 從(cóng) 把(bǎ) 石(shí) 室(shì) 擦(cā) 乾(gān)。

    石(shí) 室(shì) 擦(cā) 乾(gān) 了(le), 他(tā) 才(cai) 試(shì) 試(shi) 吃(chī) 那(nà) 十(shí) 只(zhī) 獅(shī) 子(zi)。

    吃(chī) 的(de) 時(shí) 候(hòu), 才(cái) 發(fā) 現(xiàn) 那(nà) 十(shí) 只(zhī) 獅(shī) 子(zi), 原(yuán) 來(lái) 是(shì) 十(shí) 只(zhī) 石(shí) 頭(tóu) 的(de) 獅(shī) 子(zi) 屍(shī) 體(tǐ)。

    試(shì) 試(shi) 解(jiě) 釋(shì) 這(zhè) 件(jiàn) 事(shì) 吧(ba)

    lika

    June 19, 2009 at 8:10 pm

  3. ჩინურის სწავლა დავიწყე. ნუ ჯერ სულ მარტივი იეროგლიფებით, საქმეს შევუდექი ლაითად და თავს გადავწყვიტე თავი არ გადავიტვირთო რომ ენა არ შემძულდეს.

    ჩინურში (მანდარინი) ერთი მარცვალი 5 სხვადასხვა გზით გამოითქმევა, რაც ძალიან ართულებს მის გამოთქმას და რაც მთავარია გაგებას. გარდა ამისა სიძნელეა წერაში- კალიგრაფიაში. თითოეული იეროგლიფი სპეციალური წესით – მიმართულების მიხედვით იწერება.

    მოკლეთ ვარ შეშინებული მაგრამ საშინლად აჟიტირებული. ისე ვარ როგორც მეომარი ომის წინ, რომელსაც იმედი აქვს რომ გაიმარჯვებს.

    2-3 წლის შემდეგ იმედი მაქვს რომ შენ დადებულ პასაჟს წავიკითხავ :)

    Katten Försvann

    June 19, 2009 at 11:52 pm

    • წარმატებებს გისურვებ ჩინურის შესწავლაში:)
      მე პირადად 5 წელია ვსწავლობ და უდიდესი სურვილი მაქვს სასწავლებლად წავიდე ჩინეთში :) იმედი მაქვს წელს აუცილებლად წავალ, ნუ ყოველ შემთხვევაში მე ყველანაერად ვცდილობ წავიდე:D

      ხო რაც შეეხება ტონებს 4–ია უბრალოდ არის ისეთი სიტყვები რომლებსაც საერთოდ არ აქვთ ტონი, ანუ იკითხება ისე როგორც ჩვეულებრივ ჩვენ ვსაუბრობთ ქართულად :)

      lika

      June 23, 2009 at 5:17 pm

  4. ვისაც აინტერესებს მათთვის (თუმცა მალე ჩემ ბლოგზეც დავწერ პოსტს)

    Here is a minimal tone set from Mandarin Chinese, which has five tones, here transcribed by diacritics over the vowels:

    1. A high level tone: /á/ (pinyin )
    2. A tone starting with mid pitch and rising to a high pitch: /ǎ/ (pinyin )
    3. A low tone which dips briefly before, if there is no following syllable, rising a high pitch: /à/ (pinyin )
    4. A sharply falling tone, starting high and falling to the bottom of the speaker’s vocal range: /â/ (pinyin )
    5. A neutral tone, sometimes indicated by a dot (·) in Pinyin, has no specific contour; its pitch depends on the tones of the preceding and following syllables. Mandarin speakers refer to this tone as the “light tone” (輕聲).

    These tones combine with a syllable such as “ma” to produce different words. A minimal set based on “ma” are, in pinyin transcription,

    1. māma “mother”
    2. má “hemp”
    3. mǎ “horse”
    4. mà “scold”
    5. ma (an interrogative particle)

    Katten Försvann

    June 20, 2009 at 12:26 am

  5. ეს შიშინი ნეტა როგორი მოსასმენია?!

    fiqro

    June 20, 2009 at 1:32 pm

  6. საინტერესო და სახალისოა :)

    kevana

    June 23, 2009 at 1:49 am

  7. მაგარი ლექსი გააძრე :)
    მანდარინის გარდა რა ჩინურები არსებობს კიდევ?

    Dv0rsky

    June 25, 2009 at 8:29 pm

  8. ლექსი მომეწონა
    და თურმე აუდიოვერსიასაც დებ – კარგა ხანია, არ შემომიხედავს, ახლა აღმოვაჩინე და ესეც კარგი.

    საინტერესო პოსტი იყო..

    keti

    June 28, 2009 at 12:03 am

  9. martla magaria magram simgerA RATO ARA??????

    tekle

    March 20, 2012 at 1:52 pm


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: