ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

რა არის წიწიბო?

with 12 comments

tsitsibura

თუკი თქვენც ჩემნაირთა რიცხვს განეკუთვნებით და არ იცით რა არის წიწიბო, გულს ნუ გაიტეხთ, ჩვენნაირები მრავლად არიან. არადა ნაჭამი მაქვს ბავშვობაში წიწიბო, აქა–იქ მზესუმზირის გამყიდვლები კვლავაც ჰყიდიან მას, თუმცა ამჯერად სულ სხვა რამეზე მსურს საუბარი: მცენარეზე, რომლის სახელის ხსენება საქართველოში ოპოზიციონერობას ნიშნავს… ჰო, “გრეჩიხა”–ზე, უფრო სწორად კი წიწიბურაზე მოგახსენებთ, რომლის სახელიც შემთხვევითი არ არის, სწორად ამ არაშემთხვევითობაზე მოგახსენებთ ქვემოთ.

წიწიბურას სამშობლო ნეპალია, იქიდან გავრცელებულა ეს მცენარე არაბების წყალობით მთელს მსოფლიოში. ევროპაში კი ჯვაროსნული ომების დროს გადმობარგებულა, რუსეთში კი ბიზანტიიდან შესულა, ამიტომაც არავის უკვირს, თუ რატომ ჰქვია მას ფრანგულში Sarrasin, რაც უშუალოდ სარკინოზებზე, ანუ არაბებზე მიუთითებს და რუსულში კი – Гречиха, ანუ ბიზანტიელი ბერძნები აქაც თავად სიტყვაში არიან დაფიქსირებულნი. თავად არაბები წიწიბურას – الحنطة السوداء (“ალ–ჰინტა ას–საუდაყ”), ანუ შავ ხორბალს უწოდებენ, ამ სახელწოდებას ფრანგულ და ინგლისურ ენებში თუ შეხვდით, არ გაგიკვირდეთ.

წიწიბურას ლათინური სახელწოდება Fagopyrum, კარლ ლინეს შეუქმნია, რაც სიტყვასიტყვით წიფლის ნაყოფისმაგვარს ნიშნავს. საინტერესო ის არის, რომ თავად წიფლის ნაყოფს ქართულში ზემოხსენებული “წიწიბო” ჰქვია, რაც უწერია კიდეც სულხან–საბასაც და ნიკო ჩუბინაშვილსაც, მაგრამ წიწიბურას არ იცნობს არც ერთი. ე.ი. 1825 წლამდე (ამ წელსაა ნიკო ჩუბინაშვილის ლექსიკონი შექმნილი) საქართველოში წიწიბურა არავინ იცოდა რა იყო, თუმცა შემოტანისას ორიდან ერთი მოხდა: 1) ვიღაცა ღვთისნიერს წიფლის ხის ნაყოფისთვის, ანუ წიწიბოსთვის მიუმსგავსებია და “წიწიბურა” დაურქმევია ან 2) კარლ ლინეს კლასიფიკაციით უსარგებლია და ლათინურიდან ქართულზე პირდაპირ კალკირებით გადმოუტანია. ნებისმიერ შემთხვევაში დიდი მადლობა იმ გონიერ ადამიანს, ვისაც ეს სიტყვა დასცდა პირველად. დიდი მადლობა იმისათვის, რომ წიწიბურას არც “სარკინოზული მარცვალი” ჰქვია და არც “ბერძნული ხორბალი”. ერთობ თვითმყოფადი და მეტყველი სიტყვაა “წიწიბურა”!

Advertisements

Written by linguistuss

September 5, 2009 at 1:45 pm

12 Responses

Subscribe to comments with RSS.

  1. მე მგონი იმ კაცმა წიწიბოს მიამსგავსა ეგ წვრილი მოწოწობე რაღაც და ამიტომაც დაარქვა წიწიბურა წიწიბოსმგავსი :D

    ან კიდე წიწიბოს კნინობითი იყო წიწიბურა :)

    ყოველ შემთხვევაში, ლინეს ტერმინიდან გადაღებას არ ვეთანხმები

    diki

    September 22, 2009 at 4:18 am


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: