ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Archive for the ‘ენები’ Category

ჰოვსილა, ანუ მოთმინების ფიალა

leave a comment »

howtosisyphus-750xx3261-1840-0-324

დიდი ხანია ლექსიკონებს ვუკირკიტებ, რათა “ჰოვსილას” წარმომავლობა დავადგინო. საინტერესოა, რომ აკა მორჩილაძის წიგნებში ეს სიტყვა მხოლოდ “ოფსილას” ფორმით გვხვდება და ასევე სალმან რუშდის “ეშმაკეული აიების” თარგმნისას მთარგმნელმაც და რედაქტორმაც ორივემ დაიზარა განმარტებითი ლექსიკონის გადაშლა და იქაც “ოფსილა” წერია, თან ორ სხვადასხვა ადგილას. ბარემ ბონუსად ენტონი ბერჯესის “მექანიკური ფორთოხლის” ქართული თარგმანიც ვახსენოთ, სადაც ასევე “ოფსილა” გვხვდება და ეს უკვე, დამეთანხმებით, ტრენდია.

ყველაზე ძველი ჩანაწერი ლექსიკონებში იოსებ გრიშაშვილის “ქალაქურ ლექსიკონში” ვნახე, სადაც “ჰოვსილა” განმარტებულა, როგორც – არაქათი, ძალ – ღონე, ენერგია – და იქვე ავტორი კითხულობს – ამ სიტყვის მეორე ნაწ. – სილა რაიმე დამოკიდებულებაში ხომ არ არის რუს. „სილასთან?“-ო.

ქართული ენის განმარტებით ლექსიკონში რატომღაც “ჰ” დაიკარგა და განმარტებაც ჰგავს გრიშაშვილისეულს: “ძვ. საუბ. ძალა, ღონე, ნიათი. მართალს ამბობენ, რომ სულს სიბერე, დაუძლურება, დაჩლუნგება, ქანცის და ოვსილას გამოცლა ადლზედაც არ ეკარებაო («ივერია»).”

აქვე, სანამ იმას დავწერ თუ რა გავარკვიე, მამაჩემის პოსტიდან ამონარიდსაც მოვიშველიებ, სადაც იგივე წერია:

“ჰოდა, ის გამახსენდა, მამაჩემი და მისი მეგობრები, ძველ თბილისში დაბადებულები და გაზრდილები, ხშირად იყენებდნენ საუბრისას არაბულ სიტყვებს: მაზალო, ჰოვსილა, მარაქა, სამთი…. მე მოგვიანებით გავიგე, რომ ეს არაბული სიტყვებია, მაგრამ მათი მნიშვნელობა კარგად ვიცი ბავშვობიდანვე, რადგან მეც ძველ თბილისში გავატარე და ვატარებ მთელ ჩემს ცხოვრებას… „მარაქა“ და „მაზალო“, ასე თუ ისე, ბევრმა იცის, „(ჰ)ოვსილა“ – ღონე, ძალა – ნაკლებად იციან, აი, „სამთ-ი“ კი პრაქტიკულად არავინ იცის ძველი თბილისის ფარგლებს გარეთ… ეს არის: წესი, ქმედების სახეობა, მეთოდი … ასე ამბობდნენ ხოლმე: „ამ საქმის სამთი თუ არ იცი, ვერ გააკეთებ-ო“

საინტერესოა, რომ სპარსულში, საიდანაც იხელმძღვანელა მამაჩემმა, ეს სიტყვა ასე გამოიყურება:

21457451_10208268571190498_6161386974663196040_o

თუმცა ამ გამოძიებაში ჩემთვის საინტერესო ნაწილი არაბულ ლექსიკონში დაიწყო, როდესაც აღმოჩნდა, რომ არაბულში حوصلة (ჰავსალა) ფრინველის ჩიჩახვიდან დაწყებული, ყველანაირ ბუშტს ნიშნავს, რაშიც რაღაც გროვდება, მათ შორის შარდის ბუშტს, ნაღვლის ბუშტს და ა.შ.

თავსატეხის ბოლო ნაწილი, რომელმაც სრული სურათი დახატა ჩემს პაზლში ედვარდ გრენვილ ბრაუნის 1887 წელს გამოცემული წიგნია, “ერთი წელიწადი სპარსთა შორის“, რომელსაც გუგლის წიგნების საშუალებით მივაკვლიე, სადაც სქოლიოში დატანილია შემდეგი:

21622181_10212613550347651_1264095040_n

ესე იგი როგორც ირკვევა აბსტრაქტულად მოაზროვნე არაბებისგან მეტაფორულად მოაზროვნე სპარსელებმა სიტყვა ისესხეს და მნიშვნელობაც შეუცვალეს. თუ არაბებისთვის დახურული სფეროსებური საწყაო იყო, სპარსულში ამას ამტანობის და მოთმინების მნიშვნელობა დაემატა და როგორ არ გაგახსენდეს ადამიანს ალფრედ ჰიჩკოკის სიტყვები: “ფილმის ხანგრძლივობა შარდის ბუშტის ტევადობის პროპორციული უნდა იყოსო”, როცა არაბულში “ჰავსალას” ერთ-ერთი მნიშვნელობა ნამდვილად არის შარდის ბუშტი, აქვე ბარანოვის ლექსიკონიდან სქრინი:

21586319_10212613410464154_835156565_n

დაბოლოს ამ ყველაფრის გათვალისწინებით “ჰოვსილა” რომ მოთმინების ფიალად გვეთარგმნა თავის დროზე, რა მოხდებოდა ვითომ?!

Advertisements

აზროვნების განსხვავებულობისა და ენების სწავლის შესახებ

with 6 comments

abdindded

უკანასკნელი ათი წლის განმავლობაში მრავალი ენის შესწავლა ვცადე და თითოეული რაღაც დონეზე ვისწავლე. იაპონურში მხოლოდ ჰირაგანას და კატაკანას ასოები, რამდენიმე ათეული იეროგლიფი და რამდენიმე ფრაზა მახსოვს (აი, დაახლოებით ასეთი ცოდნა მაქვს თურქულში, სპარსულში, ესპერანტოში და სხვებში :დ). არაბულში შემიძლია ლექსიკონის დახმარებით უცნობი ტექსტის თარგმნა, რაღაც მარტივი ფრაზების გაგება და ვარ ბედნიერი. იტალიურში უფრო მეტი შემიძლია: ვრცელი ტექსტების კითხვა, მოსმენა და დამტვრეული საუბარი. ფრანგულში 2005 წელს DALF-ის დიპლომი ავიღე, რაც იმას ნიშნავს რომ ოდესღაც კარგად ვიცოდი და მერე რა, რომ ისე აღარ ვიცი როგორც ოდესღაც, ლიტერატურას ვკითხულობ და ფილმებს ვუყურებ, ჰოდა საკმარისია. ახლა კი გერმანულს ვსწავლობ, ვინაიდან მჭირდება და იმედი მაქვს მალე ვისწავლი…

წინა აბზაცში განზრახ გამოვტოვე რუსული და ინგლისური ენები, ვინაიდან ეს ორი ენა არც არასოდეს მისწავლია (ხანმოკლე ინტერვალებს თუ არ ჩავთვლით სკოლაში და უნივერსიტეტში) და არც არასოდეს მქონია პრეტენზია, რომ რომელიმე მათგანის გრამატიკა ვიცი, მიუხედავად იმისა, რომ ინფორმაციის მისაღებად და ადამიანებთან საკომუნიკაციოდ ბოლო ორი წელია ჩემთვის ეს ორი ენაა არსებითი. უფრო მეტიც ეს ენები ჩემთვის არალოგიკურ სისტემად რჩება და არ მესმის ამდენი გამონაკლისის პირობებში, როგორ არის შესაძლებელი ვინმემ ისინი გრამატიკის საშუალებით ისწავლოს. ჰოდა, რადგან არ მესმის, არც არასოდეს ვეცდები გაგებას. ამ ქვეყნად კიდევ ბევრი საინტერესო რამ ხდება, ამაზე დრო რომ არ დავხარჯო.

უცხო ენების შესასწავლად ჭკვიანმა ბიძიებმა და დეიდებმა მრავალი მეთოდოლოგია შექმნეს. საინტერესოა, რომ ორი ნებისმიერად აღებული მეთოდოლოგია როგორც ცა და დედამიწა ისე განსხვავდება ერთმანეთისან: ზოგი დიალოგებზეა ჩაციკლული და აქცენტს კომუნიკაციაზე აკეთებს, ზოგი გრამატიკის სავარჯიშოებით ღუნავს ტვინს, ზოგი პატარ-პატარა ტექსტებით ცდილობს ფონს გასვლას… საერთო ჯამში თუ ადამიანი მოიწადინებს ენის ინდივიდუალურად შესწავლას ძალიან დიდ გაურკვევლობაში აღმოჩნდება ვინაიდან ვერ გაიგებს რითი დაიწყოს, როგორ დაიწყოს და რა აკეთოს.

სწორად ამის გამო შევეცდები ოდნავ მაინც მოვფინო ნათელი იმ ქაოსს თუ რატომ არსებობს ამდენი მეთოდოლოგია და რატომ იჩემებს თითოეული ერთადერთი ჭეშმარიტი მეთოდოლოგიის შემქმნელობას. საქმე იმაშია, რომ სწავლა  არ არის სწორხაზოვანი პროცესი. ხელოვნური ნეირონული ქსელების სპეციალისტები ამბობენ, რომ რაღაცის სწავლის დროს სავარჯიშოების კეთებით, გრამატიკის წესების გააზრებით, დიალოგების ზუთხვით და ა.შ. ტვინის ნეირონები ისე იმუხტებიან, რომ როგორც კი უცნობი აზრის გამოთქმა მოგინდებათ ადეკვატური ინფორმაცია გამოდის სამეტყველო აპარატიდან, ან პირიქით შედის ტვინში ყურების გავლით.

მიუხედავად იმისა, რომ უცნობია ტვინის ნეირონული ქსელის ზედმიწევნით ზუსტი არქიტექტურა. ადამიანებმა ბოლო ორი ათას ექვსასი წლის განმავლობაში რაღაცის გაგება მაინც მოახერხეს იმ ფენომენის შესახებ რასაც აზროვნება ჰქვია და რასაც ძვ. ბერძნები „ლოგიკას“ ეძახდნენ. საინტერესო ისაა, რომ აზროვნების სხვადასხვა ტიპი არსებობს, სწორად ამან განაპირობა უცხო ენების შესასწავლი მეთოდოლოგიების ნაირგვარობა. თუმცა უხეშად რომ ვთქვათ აზროვნების და მსჯელობის ყველა ტიპი შეიძლება მოკლედ ასე განვიხილოთ: ჩვენ გვაქვს მოცემული ნაცნობი ინფორმაცია, რომლის საშუალებითაც უნდა გავიგოთ უცნობი ინფორმაცია.

აზროვნების ტიპების განსხვავების დასანახად მოდით მაგალითები განვიხილოთ: 1) ჩვენ გვეუბნებიან, რომ მესამე რაიხში არის მიღებული საკანონმდებლო აქტი, რომლის თანახმადაც ყველა ებრაელს უნდა ეკეთოს დავითის ვარსკვლავი. შესაბამისად თუ ჩვენ ვიმყოფებით მესამე რაიხში და ვხედავთ დავითისვარსკვლავიან ადამიანს შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ის ებრაელია 2) ჩვენ მოვხვდით მესამე რაიხში და ვხედავთ, რომ ზოგიერთ მაცხოვრებელს უკეთია დავითის ვარსკვლავი და მათ შორის ვისაც ვკითხეთ, გვითხრა რომ ებრაელია. ჩვენ ვასკვნით, რომ მესამე რაიხში დავითის ვარსკვლავი ებრაელებს უკეთიათ 3) ჩვენ მოვხვდით მესამე რაიხში და აღმოვაჩინეთ, რომ დავითის ვარსკვლავი უკეთიათ მხოლოდ ებრაელებს. ჩვენ გამოვთქვამთ ჰიპოთეზას, რომ ეს ნაციონალ-სოციალისტებმა იმიტომ გააკეთეს, რომ ებრაელები გამოერჩიათ ვიზუალურად და შესაბამისად დავითის ვარსკვლავის ტარება შემთხვევითი არ არის, შესაბამისად ყველას ვისაც უკეთია დავითის ვარსკვლავი არის ებრაელი, ჩვენი ჰიპოთეზის შესაბამისად.

ზემოთ განხილული სამ შემთხვევას ლოგიკაში: 1) დედუქცია 2) ინდუქცია 3) აბდუქცია ეწოდებათ. საინტერესოა, რომ სწორად მათ შორის განსხვავებები განსაზღვრავს უცხო ენების შემსწავლელი მეთოდოლოგიების რაობას. ასე მაგალითად წიგნები, სადაც ჯერ გრამატიკას გასწავლიან, წესს განგიმარტავენ და შემდეგ გაჩვენებენ, როგორ მოარგოთ ეს წესი კონკრეტულ შემთხვევას დედუქციურ მსჯელობაზე დგას. წიგნები, სადაც ბევრი დიალოგის ტექსტს გაზეპირებინებენ, წესების მინიმალურ რაოდენობას, ან საერთოდ არ გიხსნიან და სწავლის პროცესში თქვენ თავად ხვდებით ენის შინაგან სტრუქტურას, გრამატიკულ წესებს და თავისებურებებს – ეს ინდუქციაა. აბდუქციის შემთხვევაში კი გრამატიკა და ტექსტები პარალელურად მიდის, ოღონდ ისე რომ წესებს ნელ-ნელა, ნაბიჯ-ნაბიჯ გეუბნებიან პოსტ-ფაქტუმ, რათა ნათელი მოჰფინონ თუ რატომაა ეს ფრაზა ასე და არა ისე.

ერთი კონკრეტული მაგალითი განვიხილოთ: ყველას ვისაც გერმანულის ანა-ბანის სწავლა განუზრახავს აუცილებლად ისწავლიდა მისალმებებს: Guten Morgen, Guten Abend, Guten Tag და (!) Gute Nacht. ეს უკანასკნელი რატომაა Gute და არა Guten თავიდან არავინ გვეუბნება და ოდესმე, როცა ზედსართავების ბრუნებას და არსებითი და ზედსართავი სახელების შეწყობის წესებს ვსწავლობთ, მხოლოდ მაშინ ხდება გასაგები (ეს აბდუქციაა). ინდუქციის შემთხვევაში არავინ არაფერს გვეუბნება, ვიზეპირებთ ყველა შემხვედრ ზედსართავს და არსებითს მოცემულ დიალოგებში და ერთ მშვენიერ დღეს შვილებსაც ასე ვასწავლით: „Gute Nacht-ში ბოლოში “n” არ უნდა მეთქი და მორჩა!“ – დედუქციის შემთხვევაში კი ჯერ წესებს ვსწავლობთ და მერე ყველაფერი მარტივია.

ჰოდა, ამ ყველაფრის განხილვის შემდეგ ადამიანებს ებადებათ კითხვა: რომელი მიდგომაა უკეთესი? – პასუხი ამ შემთხვევაში არის შემდეგი: გააჩნია ვისთვის! – ზოგი ადამიანისათვის აზროვნების ბუნებრივი ფორმა ინდუქციაა, ზოგისთვის აბდუქცია და ზოგისთვის კი – დედუქცია (ამ უკანასკნელებზე ამბობენ, რომ ფორმულებით და სქემებით აზროვნებს :დ), შესაბამისად მეთოდოლოგია ინდივიდუალურად უნდა იყოს შერჩეული და ერთი მარტივი რაღაც უნდა გვახსოვდეს: ყველა მეთოდოლოგია ყველა ადამიანზე არ მუშაობს და სანამ ენის შესწავლას დააპირებთ ჯერ ის დაადგინეთ აზროვნების რომელი სახესხვაობაა თქვენთვის ყველაზე ახლობელი და ამის შემდეგ შეარჩიეთ სახელმძღვანელო.

პატრიოტული სიმღერა ბანჯგვლიან ბოზებზე

with 7 comments

გუშინ ეკა კვესიტაძის “აქცენტებს” ვუყურე. შეკრებილი ბატონები ცდილობდნენ ერთმანეთი დაეწმუნებინათ, რომელი სჯობს, ჩვენს შვილებს ინგლისური ვასწავლოთ, რუსული, თუ საერთოდ სუაჰილი, ან არაბული. ამ პრობლემატიკაში ვიყავი ჩაძირული, რომ ერთი სიმღერა ამეკვიატა. თქვენც გექნებათ მოსმენილი. ბავშვები რომ დგანან ერთ მწკრივად და მხოლოდ “бляди, бляди, бляди” რომ ისმის და მეტი არაფერი. ჰოდა, ძალიან მოსაწყენი საუბარი რაიმე სახალისოთი რომ დამებალანსებინა ამ სიმღერის პირველწყაროს ძებნა დავიწყე. ასეთ სეანსებს გუგლთან ჭიდილს ვეძახი. თან თუ საძიებო მასალა არატრივიალურია, პროცესი ერთ სიამოვნებად იქცევა ხოლმე.

გამახსენდა, ჩემი მეგობარი მეუბნებოდა, ეჭვი მაქვს არაბულად მღერიანო, თუმცა რაღაც ჩემთვის უცნობ დიალექტზეო, მაგრამ ფაქტია, რომ მისამღერი არის بلادي بلادي يا بلادي (ბილადი, ბილადი, ია ბილადი), რაც არაბულიდან ითარგმნება, როგორც “ჩემო ქვეყანავ, ჩემო ქვეყანავ, ჩემო ქვეყანავ”. ამ თეორიის შემოწმება დავიწყე და როგორც მინიმუმ ათი სიმღერა ვიპოვე, რომელიც ასე იწყება, მათ შორის ერთ–ერთი ეგვიპტის ამჟამინდელი ჰიმნია. ბოლოს, როცა მივხვდი რომ ევროპულ ენებზე ძებნა უშედეგო იყო. ბრმად დავიწყე არაბულენოვან ინტერნეტში ხელის ცეცება.

ძებნა–ძიება წარმატებით დასრულდა და ისრაელის სუპერ–მეგა–პუპერ შოუ “არავიზია” ვიპოვე, რომელიც სინამდვილეში პოლიტკორექტულობისათვისაა შექმნილი და თელ–ავივის, ჰაიფას, ბეერშევას და კიდევ სხვა ქალაქების არაბულენოვანი მოსახლეობის წასახალისებლად გადის ეთერში. შოუში მონაწილეები ერთმანეთს არაბულად (ისრაელის ორიდან ერთ–ერთ სახელმწიფო ენაზე) ეჯიბრებიან, გადაცემას კი სუბტიტრები ახლავს თან ივრითზე. ერთი სიტყვით ვერც ერთი ინგლისურენოვანი საიტი ვერ ვიპოვე ამ შოუსი.

გუგლ–თრანსლეითისა და ჩემი მწირი არაბულის არცთუ სახარბიელო ცოდნის საშუალებით შემდეგი რამ გავარკვიე: პატრიოტული სიმღერის (بلادي – ბილადი) ტექსტი დიდ პალესტინელ პოეტს იბრაჰიმ ტუკანს დაუწერია, სადაც არაბული პოეზიისათვის დამახასიათებელი მეტაფორულობით ხოტბაა შესხმული პოეტის მშობლიური თვალწარმტაცი სანახებისადმი. ეს სიმღერა ჩვენებური “ჩემო კარგო ქვეყანის” არაბული ვარიანტია, რომელიც ზემოხსენებულ არავიზიაზე წარუდგენია მუსიკალურ კოლექტივს, “ფერასს”.

ვინ იფიქრებდა, რომ ეს ქმნილება ინტერნეტს დაიპყრობდა. მსგავსი კლიპები არასოდეს ხდება ხოლმე მილიონიანი პუბლიკის განსჯის საგანი. აი, ხომ წარმოუდგენელია ზუკაკო ამყოლაძის “დნნ–დშნ” მსოფლიო მეგა–ჰიტად რომ ქცეულიყო და youtube-ში რამდენიმემილიონიანი რეიტინგი რომ ჰქონოდა?! თუმცა, ჩვენი ჩრდილოელი “ძმები” უსაქმოდ არ დარჩნენ და ამ “бляди, бляди”–ის შესაბამისი ტექსტიც დაადეს. სწორად აქედან დაიწყო მსვლელობა რუსულენოვან ინტერნეტში  კლიპმა “ბანჯგვლიანი ბოზების” (Мохнатые бляди) შესახებ.

თქვენ იკითხავთ კვესიტაძის “აქცენტები” რა შუაშიაო! – გიპასუხებთ. მანამ სანამ რიგით ქართველს ამ სიმღერის მოსმენისას “Мохнатые бляди” ჩაესმის, ამაოა ლაპარაკი ინგლისური ენის დომინანტობის შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ არაბულს ვეჭიდავები წელიწადზე მეტია და ვიცი, რომ بلد (ბალად) ქვეყანაა და بلاد (ბილად) მისი მრავლობითი და ბოლოკიდურა ي (ი) კი პირველი პირის კუთვნილებითი ნაწილაკი, მაინც ეს “ბანჯგვლიანი ბოზები” ჩამესმის და ჩემდაუნებურად მეცინება. ჯერ–ჯერობით ვერ ვიპოვე ქართველი, რომელსაც ამ სიმღერის მოსმენისას სახეზე ღიმილი არ ეფინება, როცა ვიპოვი დავიჯერებ რომ ინგლისურმა ჩვენს თავებში რუსული დაამარცხა, მანამდე არა!

Written by linguistuss

October 25, 2010 at 2:26 pm

ადამ ჯეიქოთ დე ბოინოს წიგნები

with 15 comments


ერთი ძალიან კარგი წიგნი ჩამივარდა ხელთ. უფრო სწორად სამი წიგნი ერთ დიდ ელექტრონულ წიგნად. მისი ავტორი ბრიტანელი ლინგვისტი ადამ ჯეიქოთ დე ბოინო გახლავთ. ეს ადამიანი ერთი უცნაური საქმიანობითაა დაკავებული – უცნაურ სიტყვებს აგროვებს. აი, დაახლოებით ისეთ სიტყვებს, რომელთა გაგებასაც მთელი კულტურის გააზრება სჭირდება. იმ კულტურის, რომლის წიაღშიც შეიქმნა ესა თუ ის სიტყვა. ჰოდა, ჩავუჯექი ამ წიგნებს. ამონარიდებს ნელ–ნელა შემოგთავაზებთ ხოლმე… ელექტრონულ წიგნს კი არ დავდებ :)

Written by linguistuss

October 17, 2010 at 3:08 am

იაპონური იეროგლიფების ანაბანა

with 17 comments


ამ ათიოდე წლის წინ, უფრო ზუსტად 8 წლის წინ განვიზრახე იაპონურის შესწავლა. დიდი შემართებით შევუტიე და… შედეგად 80 იეროგლიფი, კატაკანა, ჰირაგანა და რამდენიმე ასეული სიტყვა ვისწავლე ცოტა გრამატიკასთან ერთად. ვინც არ იცის იმის გასაგონად ვიტყვი, რომ იაპონური დამწერლობა შედგება საკუთრივ იეროგლიფებისაგან, რომელსაც იაპონელები კანძის უწოდებენ და ორი მარცვლოვანი ანბანისაგან, ჰირაგანასგან და კატაკანასგან, რომელსაც ერთად კანას უწოდებენ. თითოეულს ამ სამიდან თავისი დანიშნულება აქვს: იეროგლიფებს სიტყვების ფუძეების ჩასაწერად იყენებენ, ჰირაგანას ფლექსიების (თავსართ–ბოლოსართების) და სხვადასხვა ნაწილაკების დასაწერად და კატაკანას კი უპირატესად ევროპული წარმოშობის სიტყვების გამოსახატავად ხმარობენ.

ჰირაგანა და კატაკანა, ჩინეთიდან შესული იეროგლიფების გამარტივებული ნაირსახეობებია, ამიტომაც ჰქვია იეროგლიფებს კანძი, ანუ ჩინური სიმბოლოები იაპონიაში, ვინაიდან ისინი მათი არ არის. აი, ჰირაგანა და კატაკანა კი მათი საკუთარი გამოგონებაა და სწორად ეს ორი ანბანი მატებს იაპონურ დამწერლობას იმ ეშხს, რომელიც ჩინურს არ გააჩნია (ნუ, ყოველ შემთხვევაში ჩემთვის ასეა). სრული ორი წელიწადი მეყენა ვოლპეიპერად (რა საშინელი სიტყვაა!) ეს 80 იეროგლიფი, ჰოდა დღეს ძველი ნაცნობების გახსენება მოვისურვე და თითოეულ მათგანს როგორც ძველ მივიწყებულ ახლობელს ისე შევხვდი, ამიტომაც იყოს აქ… შემოვალ ხოლმე თვალს შევავლებ. ბოლოსდაბოლოს ეს ხომ ჩემი ბლოგია?!

Written by linguistuss

July 13, 2010 at 10:00 pm

I love this game!

with 6 comments

1994 წელს ამერიკელმა ფსიქოლოგმა და ლინგვისტმა ჰარვარდის უნივერსიტეტიდან, სტივენ პინკერმა დაწერა ძალიან საინტერესო წიგნი “ენის ინსტინქტი” (The Language Instinct), რომელსაც ახლა ვკითხულობ და გზადაგზა საინტერესო ამონარიდებს დავდებ ხოლმე:

ლინგვისტმა ჯოან ბრესნანმა ამასწინათ დაწერა სტატია, რომელიც ბანტუს ჯგუფში შემავალი ენის, კივუნჯოს კონსტრუქციებს შეეხებოდა. ამ ენაზე კილიმანჯაროს მთის ფერდობზე დასახლებული ადამიანები საუბრობენ ტანზანიაში. სტატიაში ავტორი შეეცადა შეედარებინა კივუნჯოს ენობრივი კონსტრუქციები ინგლისური ენის კონსტრუქციებისათვის. ნიმუშად მან მიცემითი ბრუნვა, ანუ დატივი აიღო. მიუხედავად იმისა, რომ მიცემითი ბრუნვა ინგლისურ ენაში არ გვხვდება ნატურალური ფორმით, როგორიც ეს ლათინურში, ან გერმანულშია მისი დამზერა მაგალითად შესაძლებელია ფრაზებში: She baked me a brownie და He promised her Arpège (მან გამომიცხო შოკოლადის ღვეზელი და იგი დაჰპირდა მას დაეკრა პიანინოზე), სადაც ირიბი დამატება, როგორიცაა me და her მოსდევს ზმნას და მიუთითებს რაზე, ან ვიზეა მიმართული მოქმედება. შესატყვისი კონსტრუქცია კივუნჯოს ენაზე გადმოიცემა ე.წ. “აპლიკატივით”, რომელსაც ინგლისურის მიცემით ბრუნვასთან ჯოან ბრესნანის აზრით იმდენივე აქვს საერთო, რამდენიც ჭადრაკს აქვს შაშთან. ეს კონსტრუქცია კივუნჯოს ენაში მთლიანად ეტევა ზმნის შიგნით და გააჩნია შვიდი წინსართი და სუფიქსი, ორი გვარი და თოთხმეტი დრო. შემასმენელი ეთანხმება ქვემდებარეს და დამატებას და იმ არსებით სახელებს, რომლებზეც ვრცელდება მოქმედება, რომელთაგან თითოეული შეიძლება იყოს თექსვსმეტი სქესის… თუ თქვენ გაგიჩნდათ შეკითხვა, თუ საიდან მოვიდა თექვსმეტი სქესი, განვმარტავ, რომ ამ სიტყვას, სქესს (sex) არანაირი კავშირი არ აქვს ტრანსვესტიტებთან, ტრანსსექსუალებთან, ჰერმაფროდიტებთან და არც იმ ორი სქესიდან ერთ–ერთთან, რომელსაც მიეკუთვნება ამ წიგნის მკითხველი. ლინგვისტისათვის სიტყვა “სქესი” თავისი პირვანდელი მნიშვნელობით აღნიშნავს უფრო ზოგად კატეგორიას, ტიპს და ბანტუს ჯგუფის ენებში ისინი გამოიყენება ადამიანის ტიპის ობიექტების, ცხოველების, დაშორებული ობიექტების, ნივთების ჯგუფში შემავალი ობიექტების და სხეულის ნაწილების მიმართების დასახასიათებლად. უბრალოდ ისე გამოვიდა, რომ მრავალ ევროპულ ენაში გრამატიკული “სქესი” შეესაბამება სქესს, რის გამოც ლინგვისტური ტერმინი “სქესი” მოხერხებული საშუალება გახდა ენათმეცნიერთათვის ენაში სექსუალური ვარიაციულობის აღსანიშნავად, ხოლო უფრო კონკრეტული ტერმინი, “sex” (სექსი), დღესდღეობით იხმარება სქესობრივი კავშირის დელიკატურ ევფემიზმად. სხვა საინტერესო ენობრივ კონსტრუქციებს შორის, რომელიც მე შევნიშნე ე.წ. პრიმიტიული ხალხების ენების გრამატიკებში, ძალიან მოხერხებულად მეჩვენება ჩეროკის ინდიელთა ენაში ნაცვალსახელების რთული სისტემა, სადაც ხდება გამორჩევა “შენ და მეს”, “სხვა ადამიანს და მეს”, “რამდენიმე სხვა ადამიანს და მეს” და “თქვენ ერთ, ან რამდენიმე სხვა ადამიანს და მეს” შორის, რომლებსაც ინგლისურ ენაში მხოლოდ და მხოლოდ ერთი ნაცვალსახელი – We (ჩვენ) შეესაბამება.

აი, ამ კონსტრუქციების მრავალფეროვნების გამო მომწონს უცხო ენები. ყოველ ასეთ ფაქტთან წაწყდომა ჩემთვის ჯერ აღმოჩენად იქცევა ხოლმე და შემდეგ მასთან შეჩვევა და მისი შესაძლო გამოყენება ჩემს თვალსაწიერს აფართოებს. მაგალითად არაბულ ორობით ბრუნვას ახლაც ვერ მივეჩვიე მთელი არსებით და როცა მინდა ვთარგმნო “ორი მეგობარი წავიდა” ყოველთვის მრავლობით რიცხვს ვიყენებ, მერე მახსენდება რომ “მეგობარი” უნდა იყოს ორობით რიცხვში და “წავიდაც” ორობით რიცხვში, ამასთან “ორი” არ გამოიყენება, ორობითის სუფიქსი განსაზღვრავს მათ რაოდენობას! I love this game!

Written by linguistuss

April 7, 2010 at 2:30 am

Perfectionnement Italien

with 4 comments


მსურს გაგიზიაროთ გამომცემლობა Assimil-ის იტალიურის სახელმძღვანელო, რომელიც განკუთვნილია მათთვის, ვინც უკვე საშუალო დონეზე ფლობს იტალიურს. წიგნს მოყვება აუდიო მასალა. ყველაფერი ერთ ფაილშია დაარქივებული და ატვირთულია ქართულ სერვერზე.

გამომცემლობა  Assimil-ის შესახებაც ვიტყვი ორ სიტყვას. ამ გამომცემლობას უამრავი ენის შემსწავლელი სახელმძღვანელო აქვს გამოცემული, ლათინურიდან დაწყებული სუაჰილით დამთავრებული. ეს სერია გამოირჩევა თავისებური მეთოდით და მიდგომით, რომელიც მე პირადად ძალიან მომწონს.

ამ გამომცემლობის წიგნებს თარგმნიან მრავალ ენაზე. მაგალითისთვის ნანახი მაქვს ინგლისურად, გერმანულად, იტალიურად და რუსულად. შესაბამისად ვინმე თუ ითავებს და ქართულადაც დაიწყებს ამ წიგნების თარგმნას ურიგო არ იქნება, ვინაიდან ფრანგული ყველამ არ იცის…

ეს წიგნი იდეალური შემთხვევაა მათთვის, ვინც ორივე ენა იცის, ფრანგულიც და იტალიურიც და სურს გაიღრმავოს ცოდნა, ან აღიდგინოს წარსულში შეძენილი ცოდნა. დიალოგები იმდენად ცოცხალი და თვითმყოფადია, დატვირთული იდიომებითა და ფრაზეოლოგიზმებით, რომ მხოლოდ მათი მოსასმენა ღირს ერთ რამედ…

გადმოწერა (allshares.ge)
გადმოწერა (up.jeje.ge)

Written by linguistuss

November 25, 2009 at 11:47 am