ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Archive for the ‘პოეზია’ Category

წითელ ნემსიყლაპიაზე ნადირობა

leave a comment »

მე-18 საუკუნის იაპონიაში, ედოს ეპოქაში ცხოვრობდა პოეტი ქალი ფუკუდა ტიო-ნი, რომელიც ჩემთვის მხოლოდ ერთი ჰაიკუთია ცნობილი, თუმცა სხვა ჰაიკუებიც აქვს ცხადია. პოეტს ეს ჰაიკუ, გადმოცემის თანახმად შვილის სიკვდილის შემდეგ დაუწერია და მასში ის გამოუთქმელი სევდაა ჩაქსოვილი, რომლითაც გაჟღენთილია კარგი პოეზია. ეს ჰაიკუ თქვენც გეცოდინებათ თამაზ ჩხენკელის თარგმანში:

“ო, კალიების მდევნელო ჩემო.
აწ რა უცნაურ ქვეყანაში
შეგირბენია.

მიუხედავად იმისა, რომ ეს თარგმანი სრულად გადმოსცემს შვილმკვდარი დედის დარდს, მგონია რომ სიღრმე აკლია. ის სიღრმე, რომელიც იაპონური ორიგინალის გაცნობის შემდეგ აღმოვაჩინე (გუგლტრანსლეითით იაპონური საიტების დევნა ჩემი ჰობია). ჰაიკუში ის ბიჭი ნემსიყლაპიაზე ნადირობას გადაყვა და არა კალიების დევნას. ნემსიყლაპია კი ამ ჰაიკუში ე.წ. “კიგოს” წარმოადგენს, რომელიც ჰაიკუს აუცილებელი ატრიბუტია და წელიწადის ერთ-ერთი დროის სიმბოლიზირება უნდა იტვირთოს. ამ შემთხვევაში ნემსიყლაპიაზე ნადირობა შემოდგომის მაცნეა, იმ შემოდგომისა, რომელიც ფუკუდა ტიო-ნის ცხოვრებაში დაიწყო, შვილის სიკვდილის შემდეგ.

იაპონური მითებისა და თქმულებების კრებულში შემომხვდა ადრე იაპონიის ძველი პოეტური სახელწოდება – “აკიცუშიმა” რაც სიტყვასიტყვით “ნემსიყლაპიების ქვეყანას” ნიშნავს. შემდეგ აკიცუშიმა მეორე მსოფლიო ომში იაპონიის ფლოტის დიდ სამხედრო ხომალდს ერქვა, თუმცა ეს სხვა ისტორიაა. ერთი სიტყვით იმის თქმა მსურს, რომ ნემსიყლაპიების, როგორც შემოდგომის მახარობლების მიმართ იაპონელებს საკრალური დამოკიდებულება აქვთ, რასაც ეს ისტორია ცხადყოფს: მე-17 საუკუნეში მცხოვრებ პოეტს ტაკარაი კიკაკუს დაუწერია ჰაიკუ “ბადრიჯანს რომ ფრთები ჰქონდეს მერცხალი იქნებოდას” სტილში:

წითელი ნემსიყლაპია.
ფრთები მოაგლიჯე და
წითელ წიწაკად იქცევა

ეს არ მოსწონებია მაცუო ბაშოს და კიკაკუსთვის უთქვამს შენ ასე აკატონბო (წითელი ნემსიყლაპია) მოკალიო. მე ასე დავწერდიო:

წითელ წიწაკას,
ფრთები რომ გამოვაბათ
ნემსიყლაპიად გადაიქცევა

პოეზია უნდა ქმნიდეს, ახალ სიცოცხლეს უნდა შთაბერავდეს სულს და არ უნდა კლავდესო…

წითელ ნემსიყლაპიაზე ნადირობის დასასრული.

Written by linguistuss

June 27, 2017 at 5:23 am

გრძელი სიტყვები ჰაიკუში

leave a comment »

მათემატიკური ჰაიკუების ბლოგზე ვიპოვე ეს ჰაიკუ:

Maths haikus are hard
All the words are much too big
Like homeomorphic.

ჰოდა ეს ამბავი გამახსენდა:

Спортивное “Что? Где? Когда?”, вопрос:
“В нём вам может встретиться сакура или луна. А вот электрогенератор не может. Назовите это”.

Ответ: Хокку.

Письменная апелляция, полностью и дословно:

“Автор вопроса,
Электрогенератор
В зад себе засунь”

Апелляция принята.

Written by linguistuss

February 16, 2014 at 7:03 pm

ლექსი შეშლილ მათემატიკოსზე

with 3 comments

heart

ლექსს შეშლილი მათემათიკოსის შესახებ ორი წლის წინ გადავაწყდი ერთ ბლოგზე, სადაც მათემატიკოსთა ჭკუამხიარული და გონებამახვილური ლექსებია თავმოყრილი. ლექსის ავტორი მარშალის უნივერსიტეტის პროფესორი, მათემატიკოსი ჯონ დროსტია, რომლის მეუღლეც თურმე მათემატიკის მასწავლებელი ყოფილა. ეს ლექსი გამოქვეყნდა კრებულში Strange Attractors: Poems of Love and Mathematics და ისე მომეწონა, რომ ბოლო ორი წლის მანძილზე იმდენჯერ წავიკითხე, ზეპირად შემომესწავლა. თარგმნის სურვილი თავიდანვე გამიჩნდა, თუმცა კეპლერის უნივერსიტეტის დაძაბული სასწავლო კურიკულუმის გამო ეს გასულ წელს ვერ მოვახერხე. დღეს როგორც იქნა მოვიხელთე თავისუფალი დრო და როგორც ლეგოს სათამაშო კუბები ისე ჩალაგდა ერთმანეთში სიტყვები. ლექსის შინაარსიდან გამომდინარე თარგმანი შედარებით თავისუფალი გამოვიდა და ამიტომ ჩემს თარგმანში შეშლილ მათემატიკოსს ეშლი ჰქვია:

I Even Know of a Mathematician by John L. Drost

“I even know of a mathematician who slept with his wife only
on prime-numbered days…” Graham said.
―Paul Hoffman, The Man Who Loved Only Numbers

A mathematician was obsessed with things prime.
He thought about them almost all of the time.
Said to his dear wife, “It truly seems right
That we should only make love on a prime-numbered night.”
His wife thought for a bit (’cause she was no dummy),
“At the month’s start this does seem quite yummy,
For there’s two, three, five, seven
A three-night hiatus and then there’s eleven.
But of the month’s end I start to be wary
Near the twenty-third day of the month February.
For the next prime day after will be March the first
Such sexual continence might cause me to burst!”
He shook his head sadly, “As it’s commonly reckoned,
The next prime day would be found on the second.”

ლექსი შეშლილ მათემატიკოსზე

მათემატიკოსს ვიცნობდი, ეშლის:
მარტივ რიცხვებზე ფიქრებით შეშლილს.
უთხრა ცოლს: “სექსი გვექნება მხოლოდ
მარტივრიცხვიან დღეებში“, – ხოლო
დაფიქრდა ცოლი, ქალი უთბესი:
„თვის დასაწყისი მოჩანს უტკბესი:
ორი და სამი, ხუთი და შვიდი,
და თერთმეტამდე ვიქნები მშვიდი,
თუმცა თებერვლის ოცდასამიდან
მე უსექსობას ვეღარ ავიტან.
თავშეკავება პირველ მარტამდე,
ჭკუიდან შემშლის, სულ მთლად გადამრევს!“
მიუგო ეშლიმ კრძალვით და კიცხვით:
“არ არის ერთი მარტივი რიცხვი!”

P. S. დღეს 16 მარტია და ჯონ დროსტის მეუღლის “სიხარულს” ვიზიარებ :)

Written by linguistuss

March 16, 2013 at 4:23 pm

ჰაინეს ერთი ლექსის თარგმანი

with 12 comments

heine

დღეს ეს ლექსი შემომხვდა ფეისბუქში და იმდენად გამიხარდა ყველაფერი  რომ გავიგე, რამდენიმე წაკითხვაში დამამახსოვრდა. ჰოდა, სამსახურიდან შინ დაბრუნებულზე, როცა ვისვენებდი თავისით შემომეთარგმნა. იყოს აქ, რომ არ დაიკარგოს:

* * *
შენმა წერილმა არ გამაბრაზა,
ჩემს გულთან ახლოს არც კი მივიდა.
ამბობ მშორდები, თუმცა ეგ არზა
ცოტათი ვრცელი გამოგივიდა.

წვრილად ნაწერი თორმეტი გვერდი
ერთი პატარა ფოლიანტია –
თუ არ გიყვარვარ, ამდენს რას მწერდი,
შენს გულში ცეცხლი თუ არ ანთია?!

ჰაინრიხ ჰაინე

* * *
Der Brief, den du geschrieben,
Er macht mich gar nicht bang;
Du willst mich nicht mehr lieben,
Aber dein Brief ist lang.

Zwölf Seiten, eng und zierlich!
Ein kleines Manuskript!
Man schreibt nicht so ausführlich,
Wenn man den Abschied gibt.

Heinrich Heine

Written by linguistuss

March 8, 2013 at 3:05 am

აი, თურმე “არახჩინი” რა ყოფილა

leave a comment »

ნიკო ჩუბინაშვილი ქართულ–რუსულ ლექსიკონში წერს:

არახჩინი – იარაღჩინი, თალფაქი, скуфейка, колпак

არა, ბატონო ნიკო! თურქული ელფერის სიტყვა “იარაღჩინი” აქ არაფერ შუაში, ეს თავად არაბულ–სპარსული კომპოზიტი “არაყ–ჩინ”–ი ყოფილა!

ძალიან საინტერესო სიტყვაა: არაბულ “არაყ”–ს, რაც ნიშნავს “ოფლს” დამატებული აქვს სპარსული ზმნის “ჩიდან”–ის (კრეფა, შეკრება) აწმყო დროის ფორმა “ჩინ”.

გაიხსენეთ სახელი “გულ–ჩინ”–ა, რაც “ყვავილების მკრეფელს” ნიშნავს.

ასე რომ “არაყ–ჩინ” არის ქუდი, რომელიც ოფლს კრებს (ისრუტავს)….

ვახუსტი კოტეტიშვილის ლექსი “რუბია” გამახსენდა:

(ეძღვნება 15 წლის სამარყანდელ გოგონას რუბიას, მკერდმოვერცხლილსა და ორმოცნაწნავიანს, რომელმაც მთხოვა:
თბილისში წამიყვანე, იქ, შენს ჩაიხანაში, ფიალებს დაგირეცხავო).

ჯერ პატარა გოგონაა რუბია,
წარბი წარბზე სურმით გადაუბია,
თავზე ჭრელი არახჩინი უხდება,
ბაგეები მარჯნად გადაუპია.

პოსტის ავტორი: მამაჩემი

Written by linguistuss

February 20, 2011 at 2:50 am

სამი უუცნაურესი სიტყვა

with 13 comments

დღეიდან აქ დაიდება მხოლოდ ის, რაც მომწონს და მაღელვებს… თუ ვინმეს ამით იმედები გაუცრუვდება, მომიტევოს…

ვისლავა შიმბორსკა
სამი უუცნაურესი სიტყვა

როცა წარმოვთქვამ სიტყვა “მომავალს”
მისი პირველი მარცვალი უკვე
ხომ წარსულია და სხვა არარა?!
როცა წარმოვთქვამ სიტყვა “სიჩუმეს”
ხომ ნადგურდება, რასაც აღნიშნავს?!
როცა წარმოვთქვამ სიტყვა “არაფერს”,
ხომ იბადება რაღაც ტევადი?!

Written by linguistuss

January 31, 2011 at 2:09 am

ფეისბუქური

with 4 comments

გთავაზობთ აქტუალურ გარითმულ სტრიქონებს, რომელიც მამაჩემის თითებს ამოსცდა თავის ვოლზე…

ვის რად უნდა ფეისბუქი?! –
ფიქრმა კითხვა დაბადა…
ზოგს მიეცა მისგან შუქი,
ზოგს – სიბნელის ლაბადა…

ზოგი მხოლოდ დროს ატარებს,
სიზარმაცით შემოსილს…
ზოგი მოძღვრავს აქ პატარებს,
ვით ეთნარქი დემოსის.

ზოგი რაღაც “ლექსებს” ხლართავს
(ლექსი თავად ჰგონია!)
და იმ ზომის “პიარს” მართავს,
რომ “ის” მონაგონია.

ზოგი ცდილობს ყურადღება
მიიზიდოს ფოტოთი,
ზოგი კლიპს დებს და ლაღდება
კუტუნიო ტოტოთი.

ზოგი აწყობს (იქნევს ხელებს!)
მითქმა-მოთქმის ბრიფინგებს,
“რეალიდან” აქ აგრძელებს
ვირტუალურ მიტინგებს.

ზოგი სატრფოს ეძებს ახალს.
(ოჰ, იქნებ ის აქ არის?!)
და სანამ იმ ახალს ნახავს,
განწყობა აქვს ქაქანის.

ერთი სიტყვით, ცოდვებს კვებავს
ეს ბაზარი ამაო!…
და ცოდვათა აღსარებას
აქვე ისმენს მამაო…

რა ჩააცხრობს ბოლოს ნეტავ
დღეის ქარს და დღეის ბუქს?!
მე მგონია, უფრო მეტად
ჩვენ ვჭირდებით ფეისბუქს.

Written by linguistuss

January 7, 2011 at 3:52 pm

Posted in პოეზია

Tagged with