ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Archive for the ‘წერილები’ Category

მაუსის ოთხი დაწკაპუნების თეორია

with 3 comments

1960-იანი წლების დასაწყისში, როდე­საც ტელევიზორი და ტელეფონი ფარ­თო მოხმარების საგნებად იქცა, კანა­დელმა ფილოსოფოსმა, მარშალ მაკლუ­ჰანმა და ამერიკელმა ფსიქოლოგმა, სტენლი მილგრამმა ერთმანეთის დამო­უკიდებლად ტექნოლოგიების გავლენა­ზე დაიწყეს ფიქრი. სწორედ მაშინ იშვა ორი ურთიერთდაკავშირებული ტერმი­ნი: მაკლუჰანის „გლობალური სოფელი” და მილგრამის „დაშორების ხარისხი”. მილგრამი აშშ-ის მასშტაბით გაგზავნილ წერილებსა და ღია ბარათებს სტატისტიკური მეთოდების საშუალებით იკ­ვლევდა. ის გასაოცარ აღმოჩენამდე მივიდა: ნებისმიერ ორ ადამიანს შორის დაშორების ხარისხი ექვსს უდრიდა, ანუ მარტივად რომ წარმოვიდგინოთ, ვთქვათ, გყავთ ნაცნობი, რომელსაც ჰყავს ნაცნობი, მაშინ თქვენსა და ნაცნო­ბის ნაცნობს შორის დაშორების ხარისხი ორი იქნება. თქვენსა და თქვენს ნაც­ნობს შორის კი − ერთი. მილგრამმა აჩვენა, რომ დედამიწაზე ნებისმიერად შერჩეულ ორ ადამიანს შორის შეიძლება „ნაცნობის ნაცნობის ნაცნობის ნაც­ნობის ნაცნობის ნაცნობის’’ პოვნა. მაკლუჰანმა კი შენიშნა, რომ ტელეკომუნი­კაციების განვითარებასთან ერთად მსოფლიო აღქმის თვალსაზრისით უფრო და უფრო პატარავდებოდა – ამიტომაც მას „გლობალური სოფელი” უწოდა, სა­დაც ყველა ყველას დაშორების მეექვსე ხარისხში იცნობდა.

გასულ კვირას გაზეთმა New York Times-მა მილანის უნივერსიტეტის კვლევი­თი ჯგუფის შედეგები მთელ მსოფლიოს ახარა. მილანელმა მეცნიერებმა სპე­ციალური ალგორითმი შეიმუშავეს, რომელიც სოციალური ქსელის, Facebook-ის მომხმარებლების სამეგობრო წრეს აკვირდება და მათ შორის კავშირებს შე­ისწავლის. გამოთვლამ ერთ თვეზე მეტ ხანს გასტანა, კვლევის ფარგლებში და­ამუშავეს რამდენიმე ასეული მილიონი მომხმარებლის მეგობრების სია და შე­დეგი დამაფიქრებელი აღმოჩნდა: დაშორების ხარისხი Facebook-ში შეადგენს არა ექვსს, როგორც მოსალოდნელი იყო, არამედ 4.74-ს. განვითარებულ ქვეყ­ნებში ეს მაჩვენებელი ოთხს უდრის, განვითარებად ქვეყნებში კი – ხუთს. მიუ­ხედავად იმისა, რომ სკეპტიკოსთა ნაწილი გამოქვეყნებულ შედეგებს ეჭვის თვალით უყურებს, გლობალიზაციის ევანგელისტები ამ ფაქტს დიდი სიხარუ­ლით შეეგებნენ, ვინაიდან უკანასკნელ ორმოცდაათ წელიწადში დაშორების ხარისხის კლება უშუალოდ მიანიშნებს გლობალიზაციის სიჩქარის ზრდაზე. ადამიანები უფრო და უფრო მეტ კავშირებს ამყარებენ უცხოელებთან, აღარ არიან ჩაკეტილები საკუთარი ქვეყნისა და კულტურის ჩარჩოებში, შესაბამი­სად, უფრო მეტი ურთიერთობის ძაფი იბმება ციმბირის ტუნდრიდან ამაზო­ნის ტყეებამდე, გრენლანდიის სოფლებიდან ახალი ზელანდიის კუნძულებამ­დე და ა.შ.

სტენლი მილგრამის აღმოჩენას, გასულ საუკუნეში დიდი გამოხმაურება მოჰ­ყვა და მეცნიერების საზღვრებს გაცდა. უმრავლესობამ ამის შესახებ ჰოლი­ვუდში 1993 წელს გადაღებული ფილმის წყალობით იცის, სადაც უილ სმი­ტის პერსონაჟი თავს სიდნი პუატიეს შვილად ასაღებს და მდიდარ ნიუ იორკე­ლებს ქურდავს. მილგრამის ძალისხმევითა და ჰოლივუდური კინონამუშევ­რის წყალობით „დაშორების ექვსი ხარისხი” მჭიდროდ დამკვიდრდა ინგლი­სურში, როგორც გლობალური სოფლის საზომი, თუმცა Facebook-ის მაგა­ლითმა ცხადყო, რომ ეს ტერმინი ცვლილებას საჭიროებს. ციფრული ეპოქის მკვლევრები, ერთი მხრივ, მაუსის ოთხი დაწკაპუნების თეორიაზე ალაპარაკ­დნენ, რომელიც მათი განმარტებით, გლობალური ქსელის საზომია, მეორე მხრივ კი, განსჯა დაიწყეს მომავლის ტექნოლოგიების რაობისა და გვარობის შესახებ. ეს უკანასკნელი დაშორების ხარისხს კიდევ უფრო შეამცირებს და ჩვენ ერთმანეთთან კიდევ უფრო დაგვაახლოებს. ტელეგრაფი-ტელეფონი-ტე­ლევიზორი-ელ.ფოსტა-ინტერნეტი… რა იქნება შემდეგი?! − გაისმის აქა-იქ ხმა მღაღადებელი ინტერნეტსა შინა, რომელსაც Facebook-ის 700 მილიონი მომ­ხმარებლის მაუსის წკაპუნი ახშობს.

გამოქვეყნდა ჟურნალში “ტაბულა” 

Advertisements

Written by linguistuss

December 1, 2011 at 5:01 pm

ჩვენ ყველანი უკვდავები ვართ…

with 13 comments

ჩვენ ყველანი უკვდავები ვართ… ასე იწყებოდა სტატია, რომელიც ხუთი წლის, 2003 წელს წავიკითხე და დღემდე მახსენებს თავს, როდესაც ინტერნეტის და სიკვდილის თემას ვაწყდები. სტატია ერთი ჩვეულებრივი იუზერის, დონ მარტინის სიკვდილს იუწყებოდა. თითქოს არაფერი, ასეთი ინფორმაციით სავსეა მთელი ინტერნეტი, მაგრამ სტატიის ავტორი, რომელიც აწგარდაცვლილი იუზერის ვირტუალური მეგობარი გახლდათ, სხვა რამის თქმას ცდილობდა…

2003 წელი ეს ის დრო იყო, როდესაც სოციალური ქსელები ჯერ კიდევ ჩანასახის მდგომარეობაში იმყოფებოდა, ICQ და MSN Messenger ერთმანეთს ეჭიდავებოდნენ და MIRC–ი სულს ღაფავდა. ეს ის დრო იყო, როდესაც ადამიანების სოციალური აქტივობა ქსელში კვლავაც ტაბუდადებული თემა იყო, როდესაც ინტერნეტ ნაცნობობის შესახებ შეფარვით და მოკრძალებით საუბრობდნენ, აქაოდა ვინმემ ინფანტილიზმში არ გამოგვიჭიროსო და სწორად ამ დროს, წავიკითხე სტატია, სადაც მოთხრობილი იყო ერთი უბრალო იუზერის, დონ მარტინის გარდაცვალების შესახებ.

თავად სტატიის ავტორს უკვირდა, თუ რატომ სწუხდა ადამიანზე, რომელსაც არ იცნობდა, ამასთან იმასაც აცნობიერებდა, რომ დონ მარტინი მისთვის კვლავაც განაგრძობდა ცხოვრებას, იმ დანატოვარი პოსტებისა თუ ი–მეილების სახით, რომლებიც უხვად აღმოჩნდა The Inquirer-ის ფორუმზე. ერთადერთი განსხვავება, მკვდარ და ცოცხალ დონ მარტინს შორის ის იყო, რომ თანაფორუმელები მის ახალ პოსტებს და, მასთან უფრო დაახლოებული პირები, მის ი–მეილებს ვეღარ მიიღებდნენ. მთავარი მესიჯი, რომლის მოტანასაც სტატიის ავტორი ცდილობდა ის იყო, რომ სიკვდილის ცნებას ვირტუალურ რეალობაში სხვა განზომილება აქვსო. დღესაც დევს The Inquirer-ის ფორუმზე დონ მარტინის პოსტები, ფორუმიც მისი სახელობისაა და ალბათ დღემდე ეცინებათ თანაფორუმელებს მის ცინიზმითა და ირონიით აღსავსე პოსტებზე. სტატიის ბოლოს კი ნათქვამი იყო, რომ ჩვენს ფორუმზე სამასი ათასი პოსტია და თუ შეიძლება ნუ წაშლით, ჩვენ ყველანი უკვდავები ვართო…

ეს სტატია კიდევ ერთხელ გამახსენდა, მირიამ მაკებას სიკვდილის შესახებ რომ შევიტყვე გუშინ. პრინციპში არც არაფერი შეცვლილა ჩემთვის და ბევრი მისი სხვა მსმენელისათვის – ამ შემთხვევაშიც ერთადერთი განსხვავება ცოცხალ და გარდაცვლილ მირიამ მაკებას შორის ის არის, რომ მის ახალ კომპოზიციებს მე და ბევრი ჩემნაირი უბრალო იუზერი ქსელში ვეღარ მოვიძიებთ, ძველ ფაილებს კი განადგურება მანამ არ უწერიათ, სანამ ინტერნეტი არსებობს…

შეიძლება ვიღაცამ ცინიკური მიწოდოს სიკვდილზე და გარდაცვლილ ადამიანებზე ასეთი ტონით საუბრისათვის, თუმცა ფაქტია – სიკვდილს ქსელში სხვა განზომილება აქვს და მისი საზომი უკვდავებაა… უკვდავება იმ დიდი და პატარა ფორმით, რომელიც მილან კუნდერამ გოეთესა და ჰემინგუეის ჰიპოთეტური საუბრის დროს აღწერა. პატარა უკვდავება, კუნდერას სიტყვებით, ადამიანს მაშინ ეწვევა, როდესაც მის შესახებ ხსოვნა მის ნაცნობ–მეგობრებში, ანუ იმ ხალხში რჩება, რომლებიც პირადად იცნობდნენ მას. დიდი უკვდავება კი ეს ის ხსოვნაა, რომელიც ილექება მომდევნო თაობებში სხვადადხვა ფორმით.

იანვარში ალმა–ატაში ყოფნის დროს, როცა გარეთ მინუს 25 გრადუსი იყო და თვითიძულების წესით ტელევიზორს ვუყურებდი, ედმუნდ ჰილარის გარდაცვალების ამბავი შევიტყვე. მხრები ავიჩეჩე და განვაგრძე ახალი ამბების მოსმენა, თითქოს არც არაფერი მომხდარიყოს, ვინაიდან ჰილარი ჩემთვის, იმ ჰიპერტექსტური სამყაროს უბრალო იუზერისთვის, სადაც იგი ევერესტის პირველი დამპყრობელია, უკვე დიდი ხნის მკვდარი იყო. ზუსტად მაშინ გარდაიცვალა ჩემთვის ჰილარი (…და სხვა იუზერებისთვისაც), როცა თავი დაანება სოციალურ აქტივობას და ოკლენდში, ოკეანისპირა სახლში, ცისკრის პირას მბჟუტავი სანთელივით ჩაქრობა დაიწყო…

ბოლო ერთი თვეა, რაც ამ ბლოგში რაღაცეების წერა დავიწყე, იმდენმა ჩემთვის დავიწყებულმა ადამიანმა მიპოვა, მე თვითონაც გამიკვირდა. მოვიდნენ და მითხრეს, გვიხარია რომ ცოცხალი ხარო. დღეს სამსახურიდან სახლში რომ ვბრუნდებოდი, სწორად ამაზე ვფიქრობდი. ვფიქრობდი იმაზე, უცებ ავარია რომ მომსვლოდა და ჩემს არსებობას არარსებობა ჩანაცვლებოდა, რა დაემართებოდა ამ ბლოგს და უცებ პასუხიც ვიპოვე – არც არაფერი დაემართებოდა, იქნებოდა მანამ, სანამ იარსებებდა ვორდპრესი ერთი უუუბრალო განსხვავებით – აქ მეტი პოსტები აღარ დაიდებოდა :)

წარსულის აჩრდილი

with 18 comments

ერთი თვეც არ არის, რაც ეს ბლოგი არსებობს და უკვე მსაყვედურობენ, საკუთარს და პირადს რატომ არაფერს დებო, ბლოგის “მუღამი” ხომ პირადულის გამომზეურებააო, ჰოდა ჩემს “ერთგულ მკითხველებს” ვუსრულებ თხოვნას და ვთავაზობ წერილს, რომლის არსებობა მეც არ მახსოვდა. დღეს ჩემი ერთი მეგობარი (დაკონკრეტების გარეშე, წერილში მას incognito ერქმევა) მეუბნება, მოიცა ნახე რა ვიპოვეო და მიკოპირებს წერილს, რომელიც 8 წლის წინ, 2000 წლის 2 ნოემბერს დამიწერია (?!)… თურმე რა სენტიმენტალური ვყოფილვარ ბავშვობაში :D

ერთი სიტყვით, მაშ ასე, შეეგებეთ აჩრდილს წარსულიდან:

გამარჯობა incognito კვლავ!

ახლა დილის 6 საათია და ვზივარ ჩემს ოთახში, ჩემს კომპიუტერთან… სიმართლე რომ ითქვას, არც ვიცი რა დავწერო და ისეთი შეგრძნება მაქვს, თითქოს ანა ფრანკი ვიყო და ჩემს გამოგონილ მეგობარს, კიწის ვწერდე მორიგ წერილს. მაგრამ ის ფაქტი, რომ შენ იქ სადღაც, რამდენიმე ათეული კილომეტრის მოშორებით არსებობ, მე მაძლევს იმ მხნეობას, რომელიც ამ წერილის ბოლომდე დაწერაში დამეხმარება. აქ ჩვეულებრივი სიტუაცია თამაშდება: ღამეა, ყველას ძინავს და მელოდებიან წიგნები ჩემი წიგნის კარადებიდან… მაგრამ მე ვგრძნობ, რომ ისინი გაოგნებულები უმზერენ ჩემს ქმედებას და ვერ გაუგიათ თუ რატომ ვწერ ამ წერილს. რადგან წიგნებს შევეხე მოკლედ მათ შესახებ: ეს ოთახი სპეციალურად მე ამოვირჩიე ჩემთვის, აქ კომპიუტერის, საწოლის და წიგნების მეტი არაფერი არ არის… მამაჩემი აღმოსავლეთმცოდნე-ფილოლოგია და ლიტერატურაც ძირითადათ მხატვრულია… მაგრამ ამ მსოფლიო ლიტერატურაში ეულად იმზირებიან ბირთვული ფიზიკისა და მათემატიკური ანალიზის წიგნები და ელიან თუ როდის მოვა გამოცდების ჟამი, რომ არჩევანი მათზე შევაჩერო. ყოველ ღამე, როცა აქ შემოვდივარ თავი დიდი ჰარამხანის ბატონ-პატრონი მგონია, სადაც ასეულობით მხევალი-წიგნი ცხოვრობს… და ყოველ ღამით, წიგნები იმის მოლოდინში არიან თუ რომელს აირჩევს მათი მბრძანებელი… მაგრამ ეს სამყარო ამ ბოლო დროს რატომღაც აღარ მიზიდავს. აღარ მიზიდავს რომანებში გაქვავებული ცხოვრება და ისეთი სურვილი მაქვს, რომ ჩემი ცხოვრების დიდი წიგნი კარგად და დაკვირვებით წავიკითხო, მიუხედავად იმისა რომ მე ჯერ-ჯერობით, ალბათ, ამ წიგნის შესავალიც არ წამიკითხავს…

თავში ათასი აზრი მიტრიალებს და არ ვიცი რომელი დავაფიქსირო ამ ვირტუალურ ფურცელზე. თითოეული აზრი მთხოვს, მეხვეწება – წამიყვანეო, დამეუფლეო, როგორც მეძავები ეხვეწებიან პანელზე გამვლელებს… მაგრამ მე ამ წერილის ბოლომდე არცერთი მეძავი-აზრის ერთგული არ ვიქნები – ამას წარბებშეჭმუხნით ვამბობ…

ჩემს ცხოვრებაში ფურცელზე წერილი არ დამიწერია და, ალბათ, ვერც დავწერ… რატომ არ ვიცი, მაგრამ აქ – კომპიუტერის კლავიშებზე ჩემი თითები ისე ცეკვავს, როგორც ესმერალდას თხა – პარიზის ქუჩებში. ამ ყველაფერში დამნაშავე კი ალბათ კომპლექსებია. რამდენჯერაც დავაპირე დაჯდომა და ჩემი აზრების ფურცელზე დაფიქსირება, იმდენჯერ რაღაც-რაღაც კომპლექსებმა იჩინეს თავი… აქ კი, მშვიდად ვარ, ხელის ერთი მოძრაობა და ყველაფერი განადგურებული იქნება, მას შემდეგ, როცა წერილი შენს მეილ–ბოქსში მოხვდება.

ახლა რატომღაც ერთი ბუდისტი ღვთისმეტყველის, ჩჟუანცზის, სიტყვები მახსენდება – “როცა კურდღლის დაჭერა უნდათ ხაფანგს აგებენ, კურდღლის დაჭერის შემდეგ კი ხაფანგის არსებობა არავის ახსოვს… როცა აზრის გადაცემა უნდათ სიტყვებს მიმართავენ, როცა აზრი გაგებულია – სიტყვები ყველას ავიწყდება. მე კი დიდი სურვილი მაქვს, რომ ვიპოვო ადამიანი ვისთანაც სიტყვების გარეშე ვისაუბრებდი”. მე ვცდილობ ახლა შენამდე რაღაც აზრის მოწოდებას, ამ სიტყვების აბდაუბდით, მაგრამ ზუსტად არც მაქვს განსაზღვრული რა აზრია ეს… ალბათ, მე ამ სიტყვებით შენთვის იმის თქმა მინდა, რომ შენთან მსგავსი კონტაქტის დამყარება მსურს სიტყვების გარეშე, რომელზედაც ჩჟუანცზი საუბრობდა. არადა, ეს ჩემი სიტყვები რაღაც ნაბოდვარს ჰგავს, მაგრამ უნდა ავღნიშნო ის ფაქტი, რომ შენს ნაწერებს, რომლებიც ჩემი კომპიუტერის მონიტორზე ისახებიან ხოლმე, საკმაო დადებითი მუხტი მოაქვთ ჩემამდე და ასე მგონია, რომ შენ ჩემში ნაწილ-ნაწილ შემოდიხარ ხოლმე. ანუ შენ სიტყვების გარეშე, მანძილზე მოგაქვს რაღაც სხვა ინფორმაცია, რომელსაც ჩემს არსებაში ვგრძნობ მიღების შემდეგ. ეს ფაქტი ახლა ჩემს მეგობრებს რომ ვუთხრა, სიცილით მოკვდებიან და იტყვიან – ვახო, რომელსაც ამ ცხოვრებაში არაფერი არამატერიალურის და არამეცნიერულის არ სჯერა – გადაირიაო… ჰო მე მაგარი ნიჰილისტის სახელი მაქვს… არადა მე სხვანაირი ვარ და ისინი ბოლომდე არ მიცნობენ… ქვეცნობიერად მეც მიყვარს ვარსკვლავების ყურება. ადრე ამას იმიტომ ვაკეთებდი, რომ თითოეული, წიგნში ამოკითხული თანავარსკვლავედი მეპოვა ცაზე… მერე თანავარსკვლავედები რომ მორჩა, თანავარსკვლავედების შემდგენელ ვარსკვლავებზე გადავედი და ამის ინტერესიც რომ დამეკარგა მაინც ვიყურები ზეცაში… მეთვითონაც არ ვიცი რატომ – ალბათ, პატარა უფლისწულის ასტეროიდს ვეძებ.

ახლა კიდევ ერთი ფაქტი გამახსენდა… ონორე დე ბალზაკი და ევალინა ჰანსკა 11 წლის განმავლობაში სწერდნენ ერთმანეთს წერილებს. წერდნენ ისე, რომ ერთმანეთი ნანახი არ ჰყავდათ. ახლა ჩემი თავი ბალზაკი მგონია, რომელიც ისვენებს “შაგრენის ტყავის” წერისგან და მორიგ წერილს სწერს თავის გამოგონებულ მეგობარს – ევალინა ჰანსკას, იგივე შენ. თან იმ დროს ი–მეილი არ ჰქონდათ და წერილი საფრანგეთიდან უკრაინაში რამდენიმე კვირაში ჩადიოდა… მაგრამ, მიუხედავად ამისა, ისინი წერდნენ ერთმანეთს წერილებს და უზიარებდნენ ნააზრევს… ამიტომაც, სანამ ი–მეილი არსებობს, მე მოგწერ შენ წერილებს, ყოველ შემთხვევაში ამისი იმედი მაქვს… მე მოგწერ შენ წერილებს, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ აღმოჩნდება, რომ შენ არ არსებობ და მე შენ გამოგიგონე…. არა უშავს… შეიძლება ამით მსოფლიო ლიტერატურას ახალი შედევრი შეემატოს (იდეაში), თუ არ წავშალე დაგროვილი წერილები ჩემს კომპში….
ამ წერილის წერას საკმაო ხანი მოვანდომე და ძალიან მეძინება… ხვალ ახალი გიჟური დღე მეწყება, ახალი შთაბეჭდილებებით და ახალი იმედგაცრუებებით. მაგრამ მე მაინც მშვიდად ვარ, რადგან შენ ამ წერილს წაიკითხავ და გაიგებ, თუ რას განვიცდი მე ამ მომენტში…

აბა, ჰე

2 ნოემბერი 2000 წელი, დილის 6 საათი

ყველაზე საინტერესო კი ის არის, რომ ეს წერილი არ მახსოვს. არადა სტილი ჩემია, ფაქტებიც და, მოკლედ ყველაფერი, რაც აღწერილია, ჩემს მიერაა დაწერილი, სხვა ვერ დაწერდა გამორიცხულია… ჰოდა, მომკალით და არ მახსოვს, რატომ და როგორ და საერთოდ მაგრად ვიხალისე…

მე ვამტკიცებ, რომ ეს წერილი თემფლეითად მქონდა დაწერილი და ყველას ვუგზავნიდი, ვისთვისაც მსურდა მომეჩვენებინა, რომ აი, რა “ჭკვიანი” ვარ მეთქი… ჰოდა, აი ახლა გამოჩნდება თემპლეითია თუ არა, იქნებ სხვა მეილ–ბოქსებშიც დევს ეს წერილი, ვინ იცის :D

P.S. თუ ვინმეს ჩემი ძველი წერილები გაქვთ გამომიგზავნეთ და გამოვაქვეყნებ :D

Written by linguistuss

November 2, 2008 at 1:05 am