ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Posts Tagged ‘ანდაზა

Не мытьём, так катаньем

with one comment

2002 წლის ივლისში ჩვენი გუნდი, „მესამე გზა“, საქართველოს მაშინდელი ჩემპიონი სპორტულ რსრ-ში, მსოფლიო ჩემპიონატზე წავიდა მზიურ ქალაქ ბაქოში, ქარების ქალაქად ცნობილში. ოცდაოთხი გუნდიდან მოლდაველებს მოვუგეთ და ასე ვასახელეთ დედა-სამშობლო, თუმცა ამ ყველაფერს სხვა რამის გამო ვიხსენებ. ძალიან ბევრი იყო ისეთი შეკითხვა, სადაც პასუხს რუსული ანდაზა ანუ ე.წ. Поговорка წარმოადგენდა და ჩვენც, ამ რაუნდებში, რუსული რულეტკის თამაში გვიწევდა.

პირველი ანდაზა რომ იკითხეს ერთმანეთს გადავხედეთ და აღმოჩნდა, რომ ჩვენს არსენალში არცერთი რუსული ანდაზა ან მასთან გათანაბრებული ფრაზა არ მოიძებნებოდა გარდა ერთისა, რომელიც ერეკლემ გაიხსენა წუთის შუაში, ერთი ანდაზა გამიგია – не мытьём, так катаньем – და მოდი ეს ჩავწეროთო. ჰოდა, პირველ ჯერზე პასუხი იყო რაღაც (აღარ მახსოვს). მეორე ჯერზეც რომ იკითხეს ანდაზა ისევ რაღაც იყო და რომელიღაცა ცდაზე, როცა კვლავ ანდაზა იკითხეს, პასუხი не мытьём, так катаньем აღმოჩნდა და მოვარტყით…

ბოლო თერთმეტი წლის განმავლობაში ჩემს გონებაში ეს ანდაზა სადღაც ბუნდოვნად იყო დალექილი და დღეს ერთი ეტიმოლოგიური ბლოგის სქროლვისას აღმოვაჩინე შემდეგი: Мыт, ძველ რუსულში საბაჟოს, საგადამხდელო პუნქტს ერქვა, სადაც საბაჟო გადასახადებს კრეფდნენ. Кат – კი თურმე ჯალათი ყოფილა. ანდაზის მნიშვნელობა კი ყოფილა შემდეგი: თუ ნებაყოფლობით არა, მაშინ ძალის გამოყენებითო. რა უცნაურიც არ უნდა იყოს, ეს ანდაზა არც რეცხვასთან ყოფილა კავშირში და არც გაწურვასთან (სურათზე გამოსახული ძველი ტრადიციული ინსტრუმენტით).

Advertisements

Written by linguistuss

December 22, 2013 at 4:37 am

ანდაზები სუაჰილიზე

with 9 comments

ამასწინათ სუაჰილიზე ვეძებდი მასალებს და კენიურ, ტანზანიურ, რუანდულ, უგანდურ და ერთი სიტყვით ანდაზების ყველა იმქვეყნიურ ნაკრებს წავაწყდი, სადაც სუაჰილიზე საუბრობენ. ჩემთვის ძალიან საინტერესო აღმოჩნდა. განსაკუთრებით იმ შემთხვევებში, როდესაც ჩვენთვის ცნობილი რაიმე გამონათქვამი აფრიკული კოლორიტით არის შემოსილი. მოკლედ და კონკრეტულად, რაც მომეწონა შეგიძლიათ იხილოთ ქვემოთ:

  • Agot ndarobonjin ropta ne tia, komabitei sosuriet eng metingung
    მიუხედავად იმისა, რომ წვიმა გასხამს, შენს თავზე ბანანის ხე მაინც არ ამოვა
  • Akili ni nywele, kila mtu ana zake
    ჭკუა თმასავითაა, ყველას თავისებური აქვს
  • Chombo cha kuzama hakina rubani
    გემს, რომელიც იძირება კაპიტანი არ სჭირდება
  • Debe tupu haliachi kuvuma
    ცარიელ ქოთანს ყველაზე დიდი ხმა აქვს
  • Fuata nyuki ule asali
    გაჰყევი ფუტკრებს და თაფლს მიაგნებ
  • Hapana masika yasiyo na mbu
    არ არსებობს წვიმების სეზონი კოღოების გარეშე
  • Kidole kimoja hakivunji chawa
    ერთი თითი ტილს ვერ კლავს
  • Kikulacho kiko nguoni mwako
    ის, რაც გკბენს შენს ტანსაცმელში ბუდობს
  • Msahau mila ni mtumwa
    თუ შენ მიატოვებ შენს ფესვებს მონა გახდები
  • Ndovu wakipigana iumiayo ni nyasi
    როდესაც სპილოები ჩხუბობენ, ბალახი ითელება
  • Simba akikosa nyama hula nyasi
    როცა ლომი ვერ შოულობს ხორცს ბალახს ჭამს
  • Ukitaka kumwua nyani usimtazame macho
    თუ მაიმუნის მოკვლა გსურს, ეცადე თვალებში არ ჩახედო
  • Usililie maziwa yaliyomwagika
    არ იტირო დაღვრილ რძეზე
  • Bahari haivukwi kwa kuogolea
    ოკეანეს ცურვით ვერ გადალახავ
  • Chui naye ana mke
    ლეოპარდსაც კი ჰყავს ცოლი
  • Kelele za chura hazimkatazi ng’ombe kunywa maji
    ბაყაყის ყიყინი ძროხას წყლის დალევაში ხელს არ უშლის
  • Mapenzi ni kikohozi, hayawezi kufichika
    სიყვარული ხველებას ჰგავს, მას ვერ დაფარავ
  • Mchezea mavi hayaachi kumnuka
    ვინც განავალს ეთამაშება განავალივით ყარს

Written by linguistuss

March 14, 2009 at 4:47 am

პიქტოგრამა – უნივერსალური დამწერლობა

with 6 comments

313237

ჩემი არაბულით დაინტერესება მეორე ფაზაში გადავიდა. უფრო სწორად, თავდაპირველი ჩანაფიქრი ანბანის ათვისება და კითხვის სწავლა იყო. ამ ყველაფერს კი პრაგმატული მიზნები ჰქონდა, როცა რაიმე სიტყვას ვეძებდი ხოლმე, ლექსიკონებით მამაჩემთან დავრბოდი – აქ რა წერია და აქ რა მეთქი, ჰოდა არაბულის და სპარსულის ლექსიკონებით პატარა ბავშვივით სირბილი რომ მომბეზრდა, სწორად ამიტომ გადავწყვიტე ანბანის შესწავლა. ჩანაფიქრი სისრულეში მოყვანილია: ყველა ასოს ნებისმიერ მოდიფიკაციაში ვარჩევ და შესაბამისად გამეხსნა…

ჩემს წიგნში თითოეული გაკვეთილის ბოლოს ერთი არაბული ანდაზაა ხოლმე მოცემული, რომელსაც ძირითადად თარგმანი არ ახლავს და შესაბამისად სწავლის მძებნელი პირის დავალებაც ის გახლავთ, რომ გაშიფროს და თარგმნოს მოცემული ანდაზა. პრობლემა კიდევ უფრო რთულდება იმით, რომ ხშირად ტექსტს სიტყვა–სიტყვით თარგმნი და აზრი კი არ გესმის, ვინაიდან არაბული ანდაზები თურმე კი არა(!) პირდაპირ, ანუ “ბუკვალურად” (რა უშნოდ დამკვიდრდა ეს სიტყვა) არ გადმოდის ჩვენს ენაზე  და გიწევს თავის მტვრევა, თუ რას შეიძლება ნიშნავდეს ეს კარაკულები. ერთი სიტყვით ჩემნაირი ლინგვო–მაზოხისტებისათვის მისწრება გასართობია…

დღევანდელ გაკვეთილში ასეთი ანდაზა იყო წარმოდგენილი:

araband

მოცემულ ფრაზაში სულ ოთხი სიტყვაა, შუაში კავშირი “და”–თი გაერთიანებული. ფრაზის პირველი ნახევარი – “ალ ყაინუ ბასირათუნ” ითარგმნება როგორც – “თვალი კარგად მხედველია”, მეორე ნახევარი – “ალ–იადუ ყასირათუნ” კი ასე – “ხელი მოკლეა”. შესაბამისად მთლიანობაში სიტყვასიტყვით თარგმანი ასეთია – “თვალი კარგად ხედავს და ხელი მოკლეა”.

ამიდუღდა ტვინი, ვერაფრით ვერ წარმოვიდგინე კონტექსტი, რომელშიც ეს არაბული ანდაზა ქართულად გამართულად იჟღერებდა. ბოლოს ჩემმა გონებამ საბოლოოდ რომ გაჭედა მივმართე გუგული დეიდას. ავკრიფე ეს ანდაზა არაბულად, როგორც საჭირო იყო, მაგრამ რად გინდა, ყველა გვერდი რომელიც ძებნის დროს ვნახე – არაბული იყო. ჩემდა გასახარად ტუნისში მცხოვრები არაბების ფრანგულენოვანი ბლოგებიც ვიპოვე ამ ძიება–ძიებაში, საკმაოდ საინტერესო პოსტებით, თუმცა ამ ანდაზის ახსნა–განმარტება ამ ფრანგულ ბლოგებზეც არ ეწერა. საბოლოოდ კი პოსტის თავში წარმოდგენილი კარიკატურა ვიპოვე, რომლის კომენტარსაც ზუსტად ეს ანდაზა წარმოადგენს და სურათმა ყველა წერტილი დასვა ყველა i–ზე და კიდევ ერთხელ დავრწმუნდი, რომ ყველაზე უნივერსალური ანბანი პიქტოგრამული ხასიათისაა. აბა გიჟები კი არ არიან იაპონელები, ცოცხალი თავით რომ არ თმობენ თავის იდეოგრამებს, თავის პროტესტს იმით ასაბუთებენ რა, რომ ჩვენი დამწერლობა “სურათული” ხასიათისაა და ტექსტი ამ იდეოგრამებით, რომელიც თავის მხრივ გამარტივებული პიქტოგრამებია, უფრო მეტს ამბობს, ვიდრე სხვა “ანბანური” დამწერლობებიო.