ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Posts Tagged ‘გალაკტიონი

ქართული პალინდრომები

with 15 comments

ვახო ხოხავ?!

2007 წლის 29 აპრილს თბილისის ფორუმზე მე ვწერდი:

ჩემი პალინდრომებით გატაცება ძალიან დიდი ხნის წინ დაიწყო. დეტალებს არ ჩავუღრმავდები, არ არის საინტერესო. უბრალოდ სიმეტრია მიზიდავდა ბავშვობიდან და შესაბამისად ერთობ საინტერესო იყო ფრაზები, რომლებიც წაღმა–უკუღმა ერთნაირად იკითხებოდა, თუმცა… ქართულ ენაში გვიჭირს ასეთ ფრაზებში. ერთხელ მახსოვს რუსულ საიტს მივაკვლიე, იმდენი რუსული პალინდრომი იყო რომ შურით გავსივდი…

ერთხელ ისიც მახსოვს, ოდესღაც 16 წლის რომ ვიყავი, ჩემმა მათემატიკის მასწავლებელმა წიგნის თაროდან ძველისძველი წიგნი რომ გადმომიღო და იქიდან გაყვითლებული და მტვერდადებული გაზეთის გვერდი ამოაძრო. გაზეთ “თბილისის” რომელიღაცა ნომერი აღმოჩნდა, 20 თუ 30 წლის წინანდელი. იმ გაყვითლებულ გაზეთის ნაგლეჯზე ვახტანგ ჯავახაძის 10 თუ 15 პალინდრომი ეწერა. იმის მერე ქართულ პალინდრომებს სულ სანთლით დავეძებ, მაგრამ ამაოდ – სულ რამდენიმეს მივაკვლიე.

გალაკტიონის “აი დროშა აშორდია”, “აირევი ივერია”, “აი რა მზის სიზმარია” და “აერების სიბერეა” თუ გაახსენდება ადამიანს და სულ ეგ არის.

ერთხელ ისიც მახსოვს, ხსენებული შურით აღვსილი რომ ვიყავი და ქობულეთში მივდიოდი. ღამე ვმგზარობდი. მარშრუტკაში მარტო ვიჯექი, ან საიდან აღმოვჩნდი ასეთ ცარიელ სამარშრუტო ტაქსში შუაღამისას, თუმცა ეს სიცარიელე და სიბნელე სასარგებლო აღმოჩნდა. არაფრის კეთებაში და უმახათო მდგომარეობაში დავიწყე ქართული პალინდრომის მოგონება. ლამის ტვინი ამიდუღდა, მაგრამ 5 საათიანი ნაყოფიერი ფიქრის შემდეგ ორი პალინდრომი მოვიფიქრე:

“აბომ არია ბაირამობა” და “ირმამ ადიდა მამრი”

როგორც აღმოჩნდა არც თუ ისე ადვილი ყოფილა ქართულ ენაზე პალინდრომის შექმნა, ანუ ისეთი ფრაზის მოფიქრება რომელსაც აზრიც ექნება და ამავე დროს წაღმა–უკუღმა ერთნაირად წაიკითხება, ჰოდა… მოგმართავთ ფორუმელებო, მომეხმარეთ ქართული პალინდრომების შეგროვებაში, უფრო სწორად ერთად შევაგროვოთ, ან ბოლოსდაბოლოს მოვიგონოთ!

მოკლედ გისმენთ, ვინც რა იცით დაწერეთ, ოღონდ ქართულად!!!

ახლა აღმოვაჩინე და ძალიან გავერთე. ამიტომაც ვისურვე, რომ ჩემს ბლოგზე ეს წამოწყება იდოს. ამასთან გაგიკვირდებათ და ფორუმზე შეგროვებულმა პალინდრომების მონაგარმა გამაკვირვა. აქ დავწერ მხოლოდ იმ პალინდრომებს, რომლებიც მომეწონა.

გიორგი საჯაია
პალინდრომი, სახელად “ეზრა პაუნდი”

ეზრა…
მზის
მიამბეთ,
მთებმა,
იმ,
სიმაღლე!
თანაც,
როგორ
აირია
და
დაირია
სიბერე,
მეფემ
ეფემერების,
აირია
და
დაირია
როგორ,
ცა,
ნათელ
ღამის –
მიამბეთ,
მთებმა,
იმ
სიზმარზე!

ამ პალინდრომში ყველა ტაეპი არ ჯდება პალინდრომის დეფინიციაში, თუმცა იმდენად მომეწონა, რომ ამაზე თვალებს ვხუჭავ:

ზაზა ქინქლაძე
ტახტწართმეული აიეტის მოთქმა

ა, ბედო, გოდება
და მოზარე მე რაზომად
ო, სვეზე, ზევსო!
ეს რაა და რა დააარსე?
მაცილე ბედი და მადიდებელი ცამ,
იავარ ძმამ- ესრე პერსემ ამძრა! ვაი!
ვაი, აიავ,
რახან აყევ ქარსა, რა ქვეყანა ხარ?
ო, აწი მოდი, დიდო მიწაო !

პატარ–პატარა პალინდრომებს თავს მოვუყრი და ამ დღეებში შემოგთავაზებთ ერთად, ნაკრების სახით, მანამდე ასე იყოს.

ზღვა, რომელიც შორია!

with 13 comments

ყველას კარგად ახსოვს ზუმბამ “პატრინოტი” თუ როგორი დიდი ტრიუმფით მოიგო. იმ ფონზე, რაც საქართველოს შუ–ბიზნესში სუფევს, შეიძლება ითქვას რომ ძალიან ეფექტური და წარმატებული მუსიკალური პროდუქტი შეიქმნა. კარგად მახსოვს, პირველად რომ მოვისმინე, უკმარისობის გრძნობა ვიგრძენი, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ისიც გავიგე, რომ გალაკტიონის ლექსი იყო აღებული სიმღერის ტექსტად. სიმღერის ტექსტის დასაწყისი პირველ, “პატრინოტისეულ” ვერსიაში ასე ჟღერდა:

გამარჯობა აფხაზეთო შენი,
ლურჯო მთებო თეთრო სანატორია.
მომენატრა მზე სინათლის მფენი
მომენატრა ზღვა რომელიც ვრცელია

მერე დიდი პომპეზური კლიპი რომ იქნა გადაღებული ამ სიმღერაზე, განზრახ დავაკვირდი და მივაყურადე და აღმოჩნდა, რომ სიტყვა “ვრცელია” იქ “ჩვენია”–თი იყო შეცვლილი, კლიპში უკვე მღეროდნენ ზღვაზე, რომელიც “ჩვენი” იყო და არა “ვრცელი”, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ ლექსის ავტორი გალაკტიონია, 100 %–იანი დარწმუნებით შეიძლებოდა იმის მტკიცება, რომ არც “ჩვენია” და არც “ვრცელია” არ ეწერა გალაკტიონისეულ ვერსიაში. ამაზე ფიქრი რომ დავიწყე, მივხვდი რომ აქ აუცილებლად სიტყვა “შორია” უნდა მჯდარიყო, სხვანაირად გალაკტიონი ვერ დაწერდა, ვინაიდან “სანატორიას” აქ მხოლოდ ერთი რითმა აქვს. მართლაც, მოვიძიე შემდეგ გალაკტიონის ტომში და აი, ეს ლექსი იქ ასე გამოიყურება:

გამარჯობა აფხაზეთო შენი,
ლურჯო მთებო თეთრო სანატორია.
მომენატრა მზე სინათლის მფენი.
მომენატრა ზღვა რომელიც შორია

ისმის შეკითხვა – არ არის შავი ზღვა შორი? – იმის გათვალისწინებით, რომ თავად ლექსის პათოსი ითხოვს ამას. ლექსში ავტორი დანანებით იხსენებს სადღაც იქ, შორს დარჩენილ სანუკვარ ადგილებს, სწორად ამიტომაც არის ზღვა “შორი”. სახტად დავრჩი, ვერ მივხვდი თუ რატომ დაუკარგეს ლექსს ელეგიური პათოსი და შემდეგ ვერც იმას თუ რატომ დაივიწყა ეს სიმღერა ყველამ… :)

Written by linguistuss

October 16, 2008 at 1:09 am