ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Posts Tagged ‘ვირტუალური რეალობა

თუ შეიძლება ლინგვისტუსი დამიძახეთ

with 7 comments

ბოლო რამდენიმე დღეა ფანტასტიკაზე გადავერთე. ამას რამდენიმე გამომწვევი მიზეზი აქვს. ერთ–ერთი მიზეზი ის არის, რომ პრინტერი ვიყიდე და მეორე კი ის, რომ ინტერნეტის სქროლვა მომბეზრდა. აღმოვაჩინე, რომ ძალიან მაკლდა მხატვრული ლიტერატურით მიღებული სიამოვნება, უფრო კონკრეტულად კი სამეცნიერო ფანტასტიკით, ვინაიდან მხატვრულ ლიტერატურას წიგნების სახით ასე თუ ისე მაინც ვეცნობოდი. ერთ–ერთი პირველი მოთხრობა, რომელიც მომხვდა ხელში პოლ ანდერსონის “Call me Joe”, ანუ “ჯო დამიძახეთ” იყო… სწორად ამ მოთხრობაზე მსურს საუბარი დღეს.

მოთხრობა 1957 წელსაა დაწერილი, ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც სამეცნიერო ფანტასტიკის ოქროს ხანა იდგა. სიუჟეტი იუპიტერთან ახლოს მდებარე კოსმოსურ სადგურზე ვითარდება, სადაც შეკრებილი მეცნიერთა ჯგუფი იუპიტერის კოლონიზაციას ცდილობს სიცოცხლის ხელოვნური ფორმებით. მათ შემუშავებული აქვთ ხელოვნური ინტელექტის მქონე მოდელები, რომელთა საშუალებითაც ისინი ცდილობენ იუპიტერის გარემოს შესწავლას და უფრო მეტიც პლანეტის ბინადარი “ველური” არსებების ჩანაცვლებას ხელოვნური ინდივიდებით, რომლებსაც სადგურიდან ოპერატორები მართავენ.

მოთხრობა იუპიტერის რეალიების აღწერით იწყება, სადაც პლანეტის ზედაპირზე გადასმული ხელოვნური ინდივიდი სახელად “ჯო” უმკლავდება გაუსაძლის გარემო პირობებს. იგი ფიზიკურად მუშაობს, ბუნაგს იშენებს, დაუპატიჟებელ იუპიტერელ ურჩხულებს უმკლავდება და ერთი სიტყვით იბრძვის გადარჩენისათვის. იგი მის “თანამოძმეთა” შორის ერთადერთი წარმომადგენელია. მასზეა დამოკიდებული სამეცნიერო ჯგუფის მუშაობის შედეგი. თუ ჯო გადარჩება ე.ი. შრომას ტყულ–უბრალოდ არ ჩაუვლია და პლანეტაზე სხვა ნიმუშებსაც გადასვამენ, რომლებიც პლანეტის ბატონ–პატრონები გახდებიან უახლოეს მომავალში.

სულ მალე ვიგებთ, რომ ჯო იმართება სადგურიდან, განსაკუთრებული ტელეპათიური მეთოდით, რომელსაც ფსიონიკას უწოდებენ. მისი მმართველი ოპერატორი კი დაინვალიდებული მეცნიერი ედ ენგლსია. ყველაფერს ენგლსი კარნახობს ჯოს, თუ რა გააკეთოს, როგორ მოიქცეს, როგორ აარიდოს თავი პრობლემებს და ა.შ. თუმცა ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ამ პროცესში თავად ჯოს პიროვნება ნელ–ნელა ყალიბდება გამოცდილების მატებასთან ერთად და საბოლოო ჯამში ენგლსის მთელი მეხსიერება, გამოცდილება, აზრები და ემოციები ახალი იუპიტერელის განუყოფელი ნაწილი გახდება.

მოთხრობის ფაბულა აგებულია განუწყვეტელ თავისტკივილზე, რომელიც ენგლს ჯოს მართვაში უშლის უშლის ხელს. დროთა განმავლობაში მართვადი ინდივიდის დამორჩილება უფრო და უფრო ძნელი ხდება, ამიტომაც ჩათვლიან, რომ ფსიონიკური მოწყობილობები მწყობრიდან გამოვიდა და სპეციალურად საამისოდ დედამიწიდან ამ საკითხში ექსპერტს ვინმე კორნელიუსს მოიწვევენ, რომელიც გვევლინება ამ ნაწარმოების მთავარ შერლოკ ჰოლმსად.

კორნელიუსი კოსმოსურ ლაბორატორიაში დაბანაკდება და იწყებს პროექტში მონაწილე მეცნიერ–თანამშრომლების გამოკითხვას. ბოლოს გაარკვევს, რომ სავარძელს მიჯაჭვული ენგლსი თითქმის სულ ჯოზეა გადართული და რამდენიმე კვირაა, რაც კონტაქტში არ შესულა კოლეგებთან. კორნელიუსი შემდეგ ფსიონიკის დეტალებში გვარკვევს. ვიგებთ იმასაც, რომ იუპიტერზე გადასმული ხელოვნური ინდივიდი სახელად ჯო, თავიდან ჩვილი ბავშვივით უსუსური არსება ყოფილა, რომელსაც არანაირი უნარ–ჩვევა არ ჰქონია და ეს ტაბულა რაზა  უქცევია ედ ენგლს ამაყ იუპიტერელად ფსიონიკის საშუალებით…

საბოლოოდ კორნელიუსი ჯოსა და ენგლსის ფსიონიკურ კავშირში იპოვის პრობლემის მიზეზს, დაადგენს დამოკიდებულებას ენგლსის გაუცხოვებასა და ფსიონიკურ ტალღებს შორის. გაირკვევა, რომ მას შემდეგ, რაც ჯოს ენგლსის მთლიანი მეხსიერება და უნარ–ჩვევები გადაეცემა, ჯო ხდება თავად ენგლსი და შესაბამისად ენგლსი ხდება მართვადი ახალი ენგლსის, ანუ ჯოს მიერ. ერთი სიტყვით ბოლოში ენგლსი ნებაყოფლობით იღუპება და ჯოს სახით აგრძელებს ცხოვრებას პლანეტა იუპიტერის ზედაპირზე. მოთხრობის სათაურიც ზუსტად ამას ეხმიანება, ენგლსი გადაწყვეტს, შეწყვიტოს უბადრუკი არსებობა როგორც ადამიანმა და გააგრძელოს ცხოვრება იუპიტერელი ჯოს სახით!

ყველაზე მეტად ამ მოთხრობის თემამ მომხიბლა, რაც ვირტუალური და რეალური ცხოვრების დაპირისპირებაში გამოიხატებოდა. დიდი ოსტატობითაა აღწერილი სავარძელს მიჯაჭვული ენგლსის აღტკინება, როდესაც ჯოზე ლაპარაკობს, მისი ჩაკეტილობა, გარემოსთან გაუცხოვება და ამასთან ჯოს შეუდარებლად ძნელი და ამავე დროს საინტერესო ყოფა პლანეტა იუპიტერზე. მსგავსი რამ, შეიძლება მრავალ თქვენთაგანს განუცდია, როცა Second Life-ისა და Line Age-ის ვირტუალურ სანახებში ჩაკეტილი ადამიანის ყოველგვარ ნიშან–წყალს ჰკარგავდით, თუმცა აქ მხოლოდ ქსელურ თამაშებზე არ არის საუბარი…

ეს მოთხრობა რომ წავიკითხე ჩემი თავი გამახსენდა, ამ 9 წლის წინ თუ როგორ გავხდი ოდესღაც ლინგვისტუსი. თავიდან ეს სახელი არაფერს ნიშნავდა, მოგონილი სიტყვა იყო და მეტი არაფერი. შემდგომში განზომილება შეიძინა, ხასიათი და უფრო მეტიც დამოუკიდებლად დაიწყო არსებობა ინტერნეტში. ბოლო 9 წელია, თუკი სადმე ვრეგისტრირდები ეს სახელი მქვია, უკვე ძალიან ბევრი ადამიანი მიცნობს ამ სახელით და  სრული სერიოზულობით შემიძლია ვთქვა, რომ როდესაც ინტერნეტში ვიწყებ ბოდიალს მე აღარ ვარ მე, მე ვარ ლინგვისტუსი, ამიტომაც ედ ენგლსისა არ იყოს, თუ შეიძლება ლინგვისტუსი დამიძახეთ :)

Advertisements

ჩვენ ყველანი უკვდავები ვართ…

with 13 comments

ჩვენ ყველანი უკვდავები ვართ… ასე იწყებოდა სტატია, რომელიც ხუთი წლის, 2003 წელს წავიკითხე და დღემდე მახსენებს თავს, როდესაც ინტერნეტის და სიკვდილის თემას ვაწყდები. სტატია ერთი ჩვეულებრივი იუზერის, დონ მარტინის სიკვდილს იუწყებოდა. თითქოს არაფერი, ასეთი ინფორმაციით სავსეა მთელი ინტერნეტი, მაგრამ სტატიის ავტორი, რომელიც აწგარდაცვლილი იუზერის ვირტუალური მეგობარი გახლდათ, სხვა რამის თქმას ცდილობდა…

2003 წელი ეს ის დრო იყო, როდესაც სოციალური ქსელები ჯერ კიდევ ჩანასახის მდგომარეობაში იმყოფებოდა, ICQ და MSN Messenger ერთმანეთს ეჭიდავებოდნენ და MIRC–ი სულს ღაფავდა. ეს ის დრო იყო, როდესაც ადამიანების სოციალური აქტივობა ქსელში კვლავაც ტაბუდადებული თემა იყო, როდესაც ინტერნეტ ნაცნობობის შესახებ შეფარვით და მოკრძალებით საუბრობდნენ, აქაოდა ვინმემ ინფანტილიზმში არ გამოგვიჭიროსო და სწორად ამ დროს, წავიკითხე სტატია, სადაც მოთხრობილი იყო ერთი უბრალო იუზერის, დონ მარტინის გარდაცვალების შესახებ.

თავად სტატიის ავტორს უკვირდა, თუ რატომ სწუხდა ადამიანზე, რომელსაც არ იცნობდა, ამასთან იმასაც აცნობიერებდა, რომ დონ მარტინი მისთვის კვლავაც განაგრძობდა ცხოვრებას, იმ დანატოვარი პოსტებისა თუ ი–მეილების სახით, რომლებიც უხვად აღმოჩნდა The Inquirer-ის ფორუმზე. ერთადერთი განსხვავება, მკვდარ და ცოცხალ დონ მარტინს შორის ის იყო, რომ თანაფორუმელები მის ახალ პოსტებს და, მასთან უფრო დაახლოებული პირები, მის ი–მეილებს ვეღარ მიიღებდნენ. მთავარი მესიჯი, რომლის მოტანასაც სტატიის ავტორი ცდილობდა ის იყო, რომ სიკვდილის ცნებას ვირტუალურ რეალობაში სხვა განზომილება აქვსო. დღესაც დევს The Inquirer-ის ფორუმზე დონ მარტინის პოსტები, ფორუმიც მისი სახელობისაა და ალბათ დღემდე ეცინებათ თანაფორუმელებს მის ცინიზმითა და ირონიით აღსავსე პოსტებზე. სტატიის ბოლოს კი ნათქვამი იყო, რომ ჩვენს ფორუმზე სამასი ათასი პოსტია და თუ შეიძლება ნუ წაშლით, ჩვენ ყველანი უკვდავები ვართო…

ეს სტატია კიდევ ერთხელ გამახსენდა, მირიამ მაკებას სიკვდილის შესახებ რომ შევიტყვე გუშინ. პრინციპში არც არაფერი შეცვლილა ჩემთვის და ბევრი მისი სხვა მსმენელისათვის – ამ შემთხვევაშიც ერთადერთი განსხვავება ცოცხალ და გარდაცვლილ მირიამ მაკებას შორის ის არის, რომ მის ახალ კომპოზიციებს მე და ბევრი ჩემნაირი უბრალო იუზერი ქსელში ვეღარ მოვიძიებთ, ძველ ფაილებს კი განადგურება მანამ არ უწერიათ, სანამ ინტერნეტი არსებობს…

შეიძლება ვიღაცამ ცინიკური მიწოდოს სიკვდილზე და გარდაცვლილ ადამიანებზე ასეთი ტონით საუბრისათვის, თუმცა ფაქტია – სიკვდილს ქსელში სხვა განზომილება აქვს და მისი საზომი უკვდავებაა… უკვდავება იმ დიდი და პატარა ფორმით, რომელიც მილან კუნდერამ გოეთესა და ჰემინგუეის ჰიპოთეტური საუბრის დროს აღწერა. პატარა უკვდავება, კუნდერას სიტყვებით, ადამიანს მაშინ ეწვევა, როდესაც მის შესახებ ხსოვნა მის ნაცნობ–მეგობრებში, ანუ იმ ხალხში რჩება, რომლებიც პირადად იცნობდნენ მას. დიდი უკვდავება კი ეს ის ხსოვნაა, რომელიც ილექება მომდევნო თაობებში სხვადადხვა ფორმით.

იანვარში ალმა–ატაში ყოფნის დროს, როცა გარეთ მინუს 25 გრადუსი იყო და თვითიძულების წესით ტელევიზორს ვუყურებდი, ედმუნდ ჰილარის გარდაცვალების ამბავი შევიტყვე. მხრები ავიჩეჩე და განვაგრძე ახალი ამბების მოსმენა, თითქოს არც არაფერი მომხდარიყოს, ვინაიდან ჰილარი ჩემთვის, იმ ჰიპერტექსტური სამყაროს უბრალო იუზერისთვის, სადაც იგი ევერესტის პირველი დამპყრობელია, უკვე დიდი ხნის მკვდარი იყო. ზუსტად მაშინ გარდაიცვალა ჩემთვის ჰილარი (…და სხვა იუზერებისთვისაც), როცა თავი დაანება სოციალურ აქტივობას და ოკლენდში, ოკეანისპირა სახლში, ცისკრის პირას მბჟუტავი სანთელივით ჩაქრობა დაიწყო…

ბოლო ერთი თვეა, რაც ამ ბლოგში რაღაცეების წერა დავიწყე, იმდენმა ჩემთვის დავიწყებულმა ადამიანმა მიპოვა, მე თვითონაც გამიკვირდა. მოვიდნენ და მითხრეს, გვიხარია რომ ცოცხალი ხარო. დღეს სამსახურიდან სახლში რომ ვბრუნდებოდი, სწორად ამაზე ვფიქრობდი. ვფიქრობდი იმაზე, უცებ ავარია რომ მომსვლოდა და ჩემს არსებობას არარსებობა ჩანაცვლებოდა, რა დაემართებოდა ამ ბლოგს და უცებ პასუხიც ვიპოვე – არც არაფერი დაემართებოდა, იქნებოდა მანამ, სანამ იარსებებდა ვორდპრესი ერთი უუუბრალო განსხვავებით – აქ მეტი პოსტები აღარ დაიდებოდა :)