ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Posts Tagged ‘ისლამი

ჰალალ–ბურგერი vs. სამარხვო შაურმა

with 2 comments

დღევანდელ სვეტსაც შეკითხვით დავიწყებ: თუ დაფიქრებულხართ იმაზე, რა განსხვავებაა მოგზაურობასა და ტურიზმს შორის? ამ შეკითხვაზე პასუხი წითელ ავტობუსებში იმალება ევროპის ცენტრალურ ტურისტულ მექებში რომ დაჰქრიან. გადაიხდი დღეში ოც ევროს, ჩაჯდები ამ თავმოხდილ წითელ ავტობუსში და შინ დაბრუნებისას გრჩება ილუზია, რომ ამა და ამ ქალაქში იყავი. მაგალითად რომში ჩაუვლი კოლიზეუმს, პალატინუსის ბორცვს, პიაცა დელ პოპოლოს, ვილა ბორგეზეს, ვატიკანის კედლებს, ტრაიანეს ფორუმის ნანგრევებს… ვია დელ კორსოს გავლისას ექსკურსიამძღოლი თითით მიგანიშნებს, რომ აი, იქ არის ტრევის შადრევანიო… და საღამოს სასტუმროში რომ დაბრუნდები, კმაყოფილებისაგან ტკბილად გეძინება.

ჩემი მოკრძალებული აზრით, ტურიზმი მოგზაურობისაგან ერთი მნიშვნელოვანი ელემენტით განსხვავდება. ის არ ითვალისწინებს კულტურულ შოკს. ტურისტი ვერასოდეს შენიშნავს კიოლნის ჰაუპტბანჰოფში მტლაშამტლუშით გართულ ლესბოსელებს (შემდეგ ამიხსნა ჩემმა მეგობარმა, რომ კიოლნი გერმანიის გეი/ლესბოსური დედაქალაქიაო), ვერასოდეს გადააწყდება მილან-გენუის მატარებელში ორ მონაზონს, რომლებმაც ჩემი ორი ბებია გამახსენა და ვერასოდეს შენიშნავს ალმა-ატაში ჯორჯიან ფასტფუდის ქსელს, სადაც შაურმის მაგივრად შეცხელებული ხინკლები, კუპატები და ხაჭაპურები იწონებენ თავს. მოკლედ და კონკრეტულად რომ ვთქვათ, ტურიზმი მოგზაურობაა პრეზერვატივით, სადაც პრეზერვატივის როლს ექსკურსიამძღოლი ასრულებს, რომელიც ტურისტებს სწორედ კულტურული შოკისგან იცავს და არა – ვენერიული დაავადებებისგან.

შაურმასთან დაკავშირებით ორჯერ განვიცადე კულტურული შოკი. პირველი თურქეთში და აზერბაიჯანში ყოფნისას მივიღე, სადაც ჩემთვის ნაცნობ შაურმას დონერად იხსენიებდნენ. მერე ვიკადრე, ჩავიხედე ლექსიკონში და აღმოჩნდა, რომ თურქულში dönmek და çevirmek – ორივე ტრიალს ნიშნავს და შედეგად მათგან ნაწარმოები döner თურქულში ეწოდა ამ ფენომენს, çevirme კი არაბულის გავლენით shawarma გახდა და შემდეგ მთელ მსოფლიოში გავრცელდა. მეორე კულტურული შოკი პარიზში მეწვია, უცბად წახემსება და შაურმის დაგემოვნება რომ დავაპირე. სანდომიანი სახის არაბმა ფული რომ გამომართვა და რამდენიმე წუთში შაურმას გაახლებო რომ მითხრა. მეც ეს რამდენიმე წუთი რაიმეთი რომ შემევსო, გარშემო აბრებისა და წარწერების კითხვა დავიწყე. საშაურმეში გამოსაჩენ ადგილას რაღაც დოკუმენტი იყო გაკრული თავისი ბეჭდითა და ხელმოწერით. ახლოს რომ მივუახლოვდი თვალები გამიფართოვდა, ასეთი რამ პირველად ვიხილე – დოკუმენტი მყიდველებს არწმუნებდა, რომ ამ საშაურმეში გამოყენებული ხორცი “ჰალალი” იყო, რასაც ევრი-კურკურონის მეჩეთის სასულიერო პირი აწერდა ხელს და შესაბამისი ბეჭდითაც ამოწმებდა.

“ჰალალ”-ი განსხვავებით “ჰარამ”-ისგან არაბულად ნებადართულს ნიშნავს („ჰარამ” – აკრძალულია) და შაურმის შემთხვევაში იმ დიეტოლოგიურ წესზე მიუთითებს, რომელიც მუსლიმანურ სამყაროში საქონლის დაკვლას და მის შემდგომ დამუშავებას ითვალისწინებს. საინტერესოა ისიც, რომ ამ სიტყვებისგან ქართულში სიტყვები – ალალი და არამი – მივიღეთ და საშაურმეში გაკეთებული განცხადება თითქოს მეუბნებოდა – ალალი იყოს ეს შაურმა შენთვისო, თუმცა ჩემი განცვიფრება სულ სხვა რამემ გამოიწვია, თავად კულტურული შოკი ხომ პარალელურ კულტურებს შორის არათავსებადობის, ან მსგავსების გამოვლენაში მდგომარეობს?! სანამ აზრს გავაგრძელებ მანამდე იმასაც დავამატებ, რომ რამდენიმე თვის წინ საფრანგეთში ჰალალ-ბურგერების ქსელი გაიხსნა, სადაც თითოეულ ასეთ “ზავეძენიაში” ადგილობრივი მამაოს, უკაცრავად მუფთის ხელმოწერილი დოკუმენტი ინახება, მუსლიმთათვის ჰალალ-ბურგერის საკვებად ვარგისობის შესახებ. ზემოხსენებული კულტურული შოკი კი იმ ფაქტის გააზრებამ გამოიწვია, რომ ჩვენებური “სამარხვო შაურმა”, რომლის სამარხვოობის დამადასტურებელ დოკუმენტსაც ვერ იპოვით თბილისურ საშაურმეებში, თავისი არსით არაფრით განსხვავდება არც ჰალალ-შაურმისაგან და არც ჰალალ-ბურგერისაგან.

გამოქვეყნდა ჟურნალში “ტაბულა”

Advertisements

ბარაქა, გოგი, ბარაქა!

with 3 comments

ამასწინათ ხელში ჩამივარდა “შუასაუკუნეების ისლამური ცივილიზაციის ენციკლოპედია” ინგლისურ ენაზე. საკმაოდ მშვენიერი წიგნი. აი, ისეთი რომლის მსგავსების ფურცვლაც მიყვარს ხოლმე ჩაის სმის დროს. თუმცა ამ წიგნის ფურცვლა, ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით, არ გამომივიდა, ვინაიდან მისი ელექტრონული ვერსიით მიწევს დაკმაყოფილება. მიუხედავად ამისა, საკმაოდ საინტერესო და ინფორმატიულ სტატიებს შეიცავს იგი. გთავაზობთ ამონაწერს სტატიიდან, რომლის თარგმნის სურვილის მიუხედავად საკმარისი დრო ვერ გამოვნახე…

BARAKA
Baraka, which means ‘‘blessing,’’ is a divinely inspired quality or force of presence that is often associated with prophets, saints, and other holy persons, and more generally with pious and learned individuals, as well as with sacred places and objects. The Jews and Christians of the Islamic world held similar beliefs concerning baraka. Muslims regard God as the ultimate source of baraka and the Qur’an as embodying it. The Prophet Muhammad, his family, and the Shi‘i imams possessed baraka in life and posthumously, as did certain rulers such as Saladin and Nur al-Din. Baraka was also associated with individuals who possessed exemplary learning, including theologians such as al-Ghazali and Sufis such as Ibn ‘Arabi and ‘Abd al-Qadir al-Jilani. Rulers sought the baraka of saints, especially before waging war and at times of illness. Baraka could be transmitted simply by touching a person and their clothing or by embracing them. Baraka was also manifest in articles of clothing and other personal effects of pious persons, such as the mantle of the Prophet Muhammad and Dhu ’l-Fiqar, the famed sword of the Prophet’s cousin and fourth caliph ‘Ali b. Abi Talib. Certain mosques, tombs, and shrines, wells, and natural formations, such as springs and trees, were particularly renowned for their baraka to the extent that they became pilgrimage places. The earliest codices of the Qur’an attributed to the third Rightly Guided Caliph ‘Uthman b. ‘Affan and to his successor, ‘Ali b. Abi Talib, were objects of pious visitation. Visitors sought to obtain baraka by touching and kissing them.
JOSEF W. MERI

პ. ს. “ბარაქა” არაბულში და “მადლი” ქართულში აბსოლუტური შესატყვისები ყოფილა…

Written by linguistuss

December 17, 2009 at 1:12 am

მეცნიერება და ისლამი

with 3 comments

science

წინა პოსტში ამ ფილმზე ვსაუბრობდი. BBB Documentary-ის “მეცნიერება და ისლამი” შედგება სამი ნაწილისაგან: 1) “ენა და მეცნიერება”, 2) “გონების იმპერია”, 3) “ეჭვის ძალა”. სამივე ფილმი ატვირთულია allshares.ge–ზე. წამყვანი, სურრეის უნივერსიტეტის პროფესორი, ჯიმ ალ–ხალილი გასაგებად და თვალსაჩინოდ მოგვითხრობს ისლამის ოქროს ხანაში მეცნიერების განვითარების ისტორიას. ეს არის ამბავი იმისა, სანამ ქრისტიანულ ევროპაში სიბნელე იყო ჩამოწოლილი, თუ რა ხდებოდა იმ სამყაროში, რომლის შესახებაც ჩვენ შედარებით ნაკლები ინფორმაცია გვაქვს. ალ–ჰაიზემმა, ალ–ბირუნიმ, ალ–ტუსიმ, ომარ ხაიამმა, ალ–ბატანიმ და სხვებმა მოამზადეს პლატფორმა, რომელმაც სამეცნიერო რევოლუცია მოახდინა ევროპაში კოპერნიკის, გალილეის, ნიუტონის, კეპლერისა და მათი თანამოძმეების სახით. ჩემთვის ძალიან საინტერესო იყო, ასე რომ გირჩევთ…

Science and Islam – The Language of Science.avi
Science and Islam – The Empire of Reason.avi
Science and Islam – The Power of Doubt.avi

Written by linguistuss

February 23, 2009 at 11:26 am