ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Posts Tagged ‘სწორი

რამდენად ზუსტია სიტყვა „ზუსტი“?

with 5 comments

ამ ბოლო დროს ერთი შეკითხვა მაწუხებს: რამდენად ზუსტია სიტყვა „ზუსტი“? შეიძლება ჩათვალოთ, რომ მეტი საქმე არ მაქვს და ლინგვისტური პირმრუდობით ვირთობ თავს, თუმცა ეს ის შემთხვევა არ არის. ინდუსტრიაში მუშაობამ და პრობლემების პრაქტიკულ ჭრილში დანახვამ ახალი ტიპის საჭიროებები გამიჩინა. წინა ცხოვრებაში სულ თეორეტიკოსი ვიყავი, აქ კი გადაჭრილ ამოცანაში ფასობს არა თეორიული მხარე, არამედ თუ რამდენად ზუსტი და სანდოა შედეგი. ამასთან, როგორც აღმოჩნდა, სიტყვა „ზუსტს“ ორი იპოსტასი აქვს და ორივეს ქართულში ერთ სიტყვაში ვაერთიანებთ, რაც თქვენი არ ვიცი და ჩემს ტვინში გაურკვევლობას ბადებს.

ინგლისურში სიტყვები – Accuracy და Precision – სინონიმებია, არც მთლად ერთი და იმავეს აღნიშნავს, მიუხედავად იმისა რომ ორივე ითარგმნება როგორც „სიზუსტე“. Accuracy აღნიშნავს თუ რამდენად ზედმიწევნითაა შესრულებული სამუშაო, ან გაკეთებული რაიმე და მის საზომად სასურველ შედეგთან მიახლოება გამოიყენება. ასე მაგალითად თუ ფეხბურთელმა ოცჯერ დაარტყა კარში და საშუალოდ ხუთი მეტრით აცილებდა მიზანს Accuracy ამ შემთხვევაში ეს ხუთი მეტრი იქნება. Precision კი აღნიშნავს თუ რამდენად ერთნაირად ზუსტია შესრულებული სამუშაო სხვადასხვა დროს, ან რამდენად ერთნაირია ერთი სამუშაო პროცესის შედეგად მიღებული შედეგები. თუ Accuracy სასურველ შედეგთან დაშორებით იზომება, Precision მცდელობებს შორის დაშორებაა, ნაკეთობებს შორის მსგავსებაა.

როდესაც მომიწია დაფიქრება ამ ორ ინგლისურ სიტყვაზე, რომლებიც თვალნათლივ სხვადასხვა რამეს აღნიშნავენ, მომიხდა გარჩევა და როგორც აღმოვაჩინე საუკეთესო შემთხვევაში Accuracy სისწორეა, Precision კი – სიზუსტე: ფეხბურთელი შეიძლება სულ ზედა მარცხენა ძელს არტყამდეს ბურთს და ყოველი დარტყმისას ერთნაირად ზუსტი იყოს, თუმცა არც ერთი დარტყმა არ იქნება სწორი (სასურველ მიზანს მიღწეული), ან სხეულის ნორმალური ტემპერატურის დროს თერმომეტრი სულ 38 გრადუს ცელსიუსს აჩვენებდეს და ზუსტი იყოს, თუმცა არასწორი. აქვე იმასაც დავამატებ, რომ სწორად ამ Accuracy/Precision-ს შორის განსხვავების გამოა, რომ ერთნაირ შედეგს არ უნდა ვენდოთ, ვინაიდან მონაცემთა სემპლში შეიძლება bias (სისტემატური შეცდომა) იყოს და მიუხედავად მცირე ვარიაციისა, მთლიანი შედეგი ნაგავში იყოს გადასაგდები.

საინტერესოა, რომ სიტყვა „სწორს“ სულხან-საბა მრუდის საპირისპიროდ განმარტავს და შემდეგ იქ, სადაც „მრუდია“ ახსნილი სხვადასხვა ტიპის სიმრუდეს ასახელებს: ელამიდან დაწყებული ღვარჭნილით დამთავრებული. „არაზუსტი“ (ისევე როგორც „ზუსტი) სულხან-საბას ჩამონათვალში არ არის, ვინაიდან ეს სიტყვა ფრანგული juste-ისგან (ჟჲუსტ) აწარმოეს გასული საუკუნის გარიჟრაჟზე ჩვენმა ფრანკოფილმა წინაპრებმა, თუმცა მე მაინც არა მგონია, რომ ეს ის ფლობერისეული le mot juste-ია (სწორი სიტყვა), რომელიც ცხონებული გუსტავის ცხოვრების კრედო გახლდათ. ჩემი აზრით დაუშვებელია, რომ იქ სადაც “სწორს” ვგულისხმობთ “ზუსტი” ვთქვათ, სადაც “სრულის” თქმა გვსურს იქაც ზუსტი გამოვიყენოთ და სადაც “ზედმიწევნითი” უნდა ეწეროს იქაც “ზუსტი” იწონებდეს თავს. Le mot juste-ო ტყუილად კი არ ამბობდა ის კაცი?!

ჰოდა, ამ ყველაფრის გათვალისწინებით რამდენად ზუსტია სიტყვა „ზუსტი“ (ან რამდენად სწორია – „სწორი“), როდესაც accuracy-ის ან precision-ს ვგულისხმობ არ ვიცი, თუმცა თარგმანის უკეთესი ვარიანტი ვერ მოვიფიქრე.

Advertisements

Written by linguistuss

April 2, 2014 at 4:30 am